ظرفيتهاي فضاي مجازي براي توسعه

همشهري - حميد ضيايي پرور : در كنارفضاي واقعي جامعه ، فضاي جديدي به نام فضاي سايبر يا فضاي مجازي ايجاد شده است كه ظرفيت بازسازي همزادهاي خود را با قابليتهاي قوي دارد . مثلا امروز بانكداري الكترونيكي به كمك بانكداري سنتي آمده و تنگناهاي اين سرويس را برطرف كرده است شايد اگر بانكداري الكترونيكي نبود امروز بسياري از فعاليتهاي روزمره مردم مختل شده بود . موضوعاتي همچون تجارت الكترونيك و آموزش الكترونيك نيز از همين دست است . حتي پروژه بزرگتري تحت عنوان دولت الكترونيك كه اولين مصوبه اجرايي آن مربوط به سال 1381 است در همين چارچوب قابل ارزيابي است . اگر چه اين پروژه امروزه متولي خاصي ندارد و شوراهاي متعددي در كشور هر يك بخشي از آن را در حيطه ماموريتهاي خود قرار داده اند .

در روزهاي گذشته رييس جمهور در جمع مسئولين دانشگاه پيام نور بر ضرورت استفاده از آموزشهاي مجازي تاكيد كرد ، اين يك واقعيت است كه نسل جوان ايراني امروز تشنه آموختن است ، سيل انبوه منتظران ورود به دانشگاه پتانسيل بسيار بالايي آموزشي و علمي ايران را نشان مي دهد ، اما متاسفانه از اين ظرفيت به درستي استفاده نمي شود وهنوز هيچ دانشگاه مجازي گسترده در سطح ملي كه بتواند به تمام اين نيازها پاسخ بدهد وجود ندارد . بخشي از اين مشكلات ناشي از فقدان يك سياستگذاري مدون در سطح ملي براي استفاده از ظرفيتهاي فضاي مجازي است ، بخش ديگر مشكل نيز به فقدان فرهنگ استفاده از اين فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطي مربوط است . نگاه به اين فناوري ها در سطح عمومي علي رغم كاربردهاي فراوان آن هنوز نگاهي بدبينانه است مثلا هنوز شيوه پرداخت الكترونيكي به عنوان شيوه اي غير قابل اطمينان در ميان عموم مردم شناخته مي شود و اقشار استفاده كننده از اين فناوري و روش نوين ، طبقات نخبه هستند . بخش عمده ديگر مشكل ، به زير ساختها بر مي گردد . ما از معدود كشورهايي هستيم كه نه تنها در زمينه دسترسي به محتواي الكترونيك بلكه در زمينه سرعت و ظرفيت دسترسي نيز براي مردم محدوديت قايل هستيم و بالاترين مقام دستگاه متولي فناوري اطلاعات كشور از اين محدوديت با شدت و حدت دفاع مي كند . اين در حالي است كه رونق تجارت الكترونيك و آموزش الكترونيك و يا دانشگاه هاي مجازي نيازمند پشتيباني گسترده شبكه اي براي تبادل اطلاعات و محتواهاي چند رسانه اي است . شايد خيلي ها مانند آن مقامي مسئولي كه دريافت فايل هاي پي دي اف را با سرعت 56 كيلو بيت در ثانيه هم امكان پذير بداند فقط در فكر دريافت فايل پي دي اف نباشند . برگزاري يك كلاس آنلاين به نحوي كه استاد ودانشجويان در آن واحد در يك كلاس مجازي حضور داشته باشند فقط با پهناي باند كافي امكان پذير است . سرويس هاي نسل دوم وب و حتي فناوري هاي جديدي كه بر بستر ياهو و جيميل ارايه شده اند فقط با سرعتهاي متداول جهاني قابل دريافت هستند . دير يا زود متوجه مي شويم كه براي رسيدن به اهداف برنامه هاي توسعه كشور كه اتفاقا مبتني بر دانايي هستند نياز به زير ساختهاي گسترده و فراگير والبته ارزان داريم . كاري كه كشورهايي تظير سنگاپور و كره جنوبي و مالزي در دهه اخير انجام داده و اكنون در حال درو كردن محصول آن هستند .
و در نهايت مشكل اصلي تر ، فقدان زير ساختهاي حقوقي در زمينه فناوري اطلاعات است . حقوق مولفين وتوليد كنندگان نرم افزار، امضاي ديجيتالي ، قوانين حمايت از توليد كنندگان محتوا و قوانين مبارزه با جرايم رايانه اي واينترنتي از اين جمله به شمار مي روند كه در حال حاضر وضعيت در حال تعليق يا تعطيلي در ايران دارند . شعار دادن در باره مزايا و محاسن دنياي مجازي كار آساني است ، مهم اين است كه در عرصه عمل تا چه حد حاضر به حمايت از اين فناوري ها و تبديل كردن آنها به بسترهايي براي ارايه خدمات عمومي به مردم هستيم .