گفتگو با مدير كل فناوري اطلاعات وزارت امور خارجه

طاهره ساعدي
وزارت خارجه ايران به اهداف IT موجود در برنامه ٥ ساله توسعه و طرح تكفا نرسيده است. مهندس سعيد سيدآقا بني هاشمي، مديركل فناوري اطلاعات وزارت خارجه، با اعلام اين مطلب به خراسان مي گويد: باوجود اتمام يكي دو پروژه مانند صدور ويزا به صورت الكترونيكي در يك روز از گل ١٣ پروژه، پروژه هاي IT با بودجه كلي ١٣ ميليارد توماني در اين وزارت خانه با وجود تخصيص اعتبارات متوقف شده يا ناتمام مانده است در پرتال وزارت خارجه اشكالات نرم افزاري و سخت افزاري متعددي وجود دارد، سايت سفارت خانه هاي ايران در كشورهاي ديگر اغلب علمي نيست و اخبار بعضي سايت ها حتي پس از چند ماه به روز نشده است مديريت پروژه هاي IT دقيق نبوده و به طور كلي بعضي پروژه ها غيرعلمي بوده است. نقض تعهد شركت هاي طرف قرارداد نيز كه اغلب تخصص لازم هم را ندارند به وفور ديده مي شود.

وي همچنين اشكالات موجود در سايت وزارت خارجه ، درهم ريختگي و دسترسي دشوار به بخش هاي ديگر سايت را تاييد مي كند و عامل آن را به سرور، كندي اينترنت و مشكلات فني شبكه نسبت مي دهد.مديركل IT وزارت امور خارجه، اشكالات فني موجود در سايت وزارت خارجه، دسترسي نداشتن به بخش انگليسي، عربي و فارسي در Homepage، كامل نبودن اطلاعات و اخبار موجود روي سايت و وجود سايت ها و دامين هاي متعدد براي بخش هاي مختلف وزارت خارجه و سفارت خانه ها و از همه مهم تر اكسپاير بودن بخش فناوري اطلاعات سايت را تاييد مي كند و مي گويد: قرار است تمام اطلاعات ورودي قبل از نمايش روي سايت مديريت و كنترل شود.
در حال حاضر بعضي سايت هاي سفارت خانه هاي ايران در ديگر كشورها به روزرساني نمي شود كه وجود چنين ضعف فاحشي براي كشور پذيرفتني نيست. اين اشكال به نبود متخصص IT به اندازه كافي براي هدايت پروژه ها برمي گردد. به نوعي مي توان اذعان داشت كه پرسنل وزارت امور خارجه در پروژه هاي IT حضور ندارند. كندي سرعت اينترنت، مشكلات سرور وزارت امور خارجه و اشكالات موجود در شبكه ها از جمله عوامل بروز مشكلات است، ولي سياست كلي اين است كه تمام اطلاعات بخش هاي مختلف و حتي سفارت خانه ها در پرتال قرار گيرد و سايت هاي مستقل سفارت خانه هاي ايران در كشورهاي مختلف جمع آوري شود همچنين اطلاعات اقتصادي و سياسي ايران و ديگر كشورها روي سايت ارسال شود تا به عنوان مثال زماني كه يك سفير مي خواهد در كشوري سخنراني يا با مقامات عالي رتبه صحبت كند، با مطالعه مطالب موجود روي سايت، آگاهي كامل از شرايط داشته باشد. درحالي كه سفراي ما اكنون به صورت آنلاين به اين اطلاعات دسترسي ندارند و به عنوان مثال در بعضي از ملاقات ها با مسئولان عالي رتبه اقتصادي كشورهاي مختلف، هنگام ارائه اطلاعات و آمارهاي مهم مربوط به بعضي از حوزه هاي اقتصادي و يا بيان نيازهاي اقتصادي ايران يا كشورهاي مورد نظر، دچار مشكل مي شوند در صورتي كه همچون ديگر كشورها، اين اطلاعات براي دسترسي آسان سفرا، تجار و به طور كلي اتباع ديگر كشورها، بايد در قالب مجموعه اي واحد در پرتال وزارت امور خارجه وجود داشته باشد.مهندس بني هاشمي، با اشاره به مشكلات موجود بر سر راه پياده سازي پروژه هاي IT در وزارت خانه مهمي چون وزارت خارجه مي گويد: نبود متخصص لازم و ديدگاه هاي تخصصي در زمينه فناوري اطلاعات و نيز اشكالات سخت افزاري مانند استفاده از رايانه هاي ضعيف باعث تأخير در اجرايي شدن پروژه ها شده است.از سوي ديگر نقض تعهدات شركت هاي طرف قرارداد و نيز مديريت غيراصولي و بدون دقت لازم مديران پروژه ها از علل عملي نشدن طرح هاي تكفا در اين بخش بوده است.
به عنوان نمونه در بعضي از پروژه ها مثل VPN و «مالي - پشتيباني»، با شركت هاي طرف قرارداد به خاطر عمل نكردن به تعهد، با مشكل مواجه شده ايم. مثلا شركت «كفا» براي اجراي پروژه «مالي- پشتيباني» و شركت «عنصر دانش افزار» براي پروژهVPN با وزارت خارجه قرارداد ٥/٨ ميليارد توماني بسته بود كه شركت اخير براي عمل نكردن به تعهد، به شوراي حل اختلاف ارجاع داده شد.وي مي افزايد:در واقع پول و اعتبار موجود در طرح تكفا به قدري بود كه باعث دستپاچه شدن بعضي ها شد بنابراين بسياري از پروژه ها به شركت هايي واگذار شد كه تخصص لازم را نداشتند، ضمن اين كه توجهي به تقدم وتأخر اجراي بعضي پروژه ها نيز نشد، بر نحوه هزينه كرد بودجه پروژه ها دقت و نظارت لازم صورت نگرفت و باوجود تلاش زياد، اين پروژه ها متوقف شد و يا بعضي هنوز اجرايي نشده است.علاوه بر اين متأسفانه مديريت بر اجراي صحيح پروژه ها به شركتي خارج از وزارت خارجه به نام ... واگذار شد كه مديريت دقيق و نظارت لازم را در اين زمينه اعمال نكرد. بعضي از پروژه ها باوجود تخصيص اعتبار به خاطر تغيير ساختار متوقف شد از جمله پروژه «آموزش و پژوهش» كه ٥٠ درصد آن انجام شده بود، در نيمه راه تعطيل شد.وي همچنين مخالفت كاركنان با استقرار نرم افزارها و الكترونيكي شدن برخي فعاليت ها را يكي از مشكلات ذكر مي كند و توضيح مي دهد: كار كردن با نرم افزار مانند پوشيدن كفش نوست كه چون ابتدا پا را اذيت مي كند در واقع بايد مدت زماني بگذرد تا كارمندان با آن كنار بيايند. به عنوان مثال در كلاس هاي آموزشي فناوري اطلاعات و نرم افزار كه براي يك گروه ٢٠٠ نفره طراحي شده بود، فقط ٢٠ نفر شركت مي كردند.
مشكل ديگر، تغيير ساختاري برنامه ها با جابه جايي مديران است. چون تغيير اعضا در وزارت امور خارجه زياد است، متأسفانه با تغيير سمت فردي كه چند سال روي يك موضوع فناوري اطلاعات كار كرده است، تمام دستاوردهاي وي نيز تغيير مي كند و فرد جديد بايد دوباره از اول شروع كند.
مشكل ديگر حفظ امنيت اطلاعات موجود در سايت است چون هر لحظه امكان حمله به سايت و تغيير داده ها يا حذف آن ها وجود دارد هرچند از سخت افزارها و نرم افزارهاي لازم براي جلوگيري از هك شدن استفاده مي كنيم ولي نياز به كار و فعاليت بيشتري هست.
وي تصريح مي كند: در حال حاضر بسياري از سفراي ما فاقد يك نرم افزار داراي اطلاعات هستند كه اين امر آن ها را با مشكلاتي مواجه مي كند.مديركل IT وزارت امور خارجه در ادامه اذعان مي كند: وزارت خارجه به دليل مشكلاتي كه داشته، نتوانسته است به اهداف فناوري اطلاعات در برنامه ٥ ساله دست پيدا كند و اگر روند به همين صورت ادامه پيدا كند، پياده سازي IT در وزارت خانه مهمي كه با تمام دنيا ارتباط سياسي، اقتصادي و فرهنگي دارد، تحقق پيدا نمي كند.
وي مي افزايد: فناوري اطلاعات زيربناي ارتباطات نوين و سريع در جامعه جهاني است و ما بايد براي داشتن ارتباطاتي نوين، هرچه سريع تر IT را پياده سازي كنيم. البته در اين ميان يكي دو پروژه از پروژه هاي متعدد وزارت خارجه در زمينه IT به اتمام رسيده و اجرايي شده است كه از جمله مي توان به سامانه صدور رواديد الكترونيكي اشاره كرد.پيشتر فقط ٦ كشور از جمله كانادا، استراليا، دبي، ارمنستان و يك كشور ديگر به اين سامانه مجهز بودند اما اكنون ايران نيز به اين مجموعه پيوسته است.
صدور ويزا به صورت الكترونيكي به دليل راحتي كار، در توسعه صنعت جهانگردي و جذب گردشگر خارجي بسيار تأثيرگذار است چون فردي كه خواهان ديدار از ايران و گرفتن ويزا است، مي تواند با ورود به وب سايت وزارت خارجه ايران، به بخش كنسولي و سپس قسمت رواديد الكترونيكي مراجعه كند و در آن صفحه، فرم موجود را پر و با يك كليك آن را به نمايندگي ارسال كند. اگر تشخيص داده شود فرد مزبور هيچ مشكلي براي سفر به ايران ندارد، بلافاصله با ارسال ايميلي، تقاضاي صدور رواديد وي تاييد مي شود و فرد مزبور بايد به نمايندگي ايران برود تا با پرداخت هزينه مورد نياز، رواديدش را دريافت كند. متأسفانه هنوز در ايران پول الكترونيكي وجود ندارد از اين رو فرد متقاضي نمي تواند به شيوه الكترونيكي پول بپردازد. با اين وجود صدور ويزا به صورت الكترونيكي ظرف يك روز در ايران امكان پذير شده است.
مگر اين كه سفر فرد متقاضي به لحاظ مسائل امنيتي، تاييد نشود. در اين موارد براي اخذ رواديد بايد فرم پر شده به مركز نمايندگي يا حتي وزارت اطلاعات فرستاده شود.
به گفته مهندس بني هاشمي، در حال حاضر روزانه ٥ هزار تقاضاي ويزا به صورت الكترونيكي دريافت مي شود و وزارت خارجه براي رفع تمامي مشكلات در اين زمينه، به صورت آزمايشي اين طرح را براي كشور افغانستان در نظر گرفته است.
به عبارت ديگر كنسولگري ايران در افغانستان حق ندارد ويزايي را به صورت معمولي صادر كند. اين طرح در مرحله بعدي در كشور عراق اجرا مي شود ولي در حال حاضر تمام مراكز كنسولي ما در كشورهاي ديگر قادر به صدور ويزا به صورت الكترونيكي هستند.