گفت وگو با رئيس سازمان فضايي ايران

طاهره ساعدي ، حميد ضيايي پرور
وقتي به ساختمان سازمان فضايي ايران در يكي از شمالي ترين نقاط تهران وارد شديم فضاي داخلي آن را تا حدودي شبيه به وضعيت مدار سيارات ديديم، ماهواره كوچكي كه در طبقه همكف، داخل يك ويترين زميني شيشه اي قرار داده شده بود، احساس خوبي در فرد ايجاد مي كرد.مهندس احمد طالب زاده رئيس سازمان فضايي ايران و معاون وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، با آن كه تاكنون با هيچ رسانه اي مصاحبه اختصاصي نداشته است، دعوت خبرنگاران خراسان را براي انجام گفت وگوي صميمانه پذيرفت شايد به اين دليل كه خود او نيز اصالتا مشهدي و خراساني است و نسبت به خراسان، علاقه و عرق خاصي دارد.طالب زاده به بيشتر سوالات طاهره ساعدي و حميد ضيايي پرور خبرنگاران گروه دانش و فناوري روزنامه خراسان، با كمال حوصله، دقت و خونسردي پاسخ گفت.وقتي صحبت از آسمان و زمين و ستارگان و سيارات و فضا و ماهواره و مدار و جو و نجوم و اجرام آسماني مي شود، آدمي بيش از هر چيز به ياد «خدا» مي افتد، خدايي كه همه ما و همه آسمان ها و زمين آفريده اوست.

ايران در جايگاه اول «فناوري فضايي» منطقه قرار دارد
س: سازمان فضايي با چه هدف و از چه زماني آغاز به كار كرد؟ چرا اين سازمان زيرمجموعه وزارت ارتباطات است؟
ج- سازمان فضايي براساس مصوبه مجلس از سال ١٣٨٢ آغاز به كار كرد. با اين حال فناوري فضايي در ايران قدمتي طولاني دارد، به ويژه از حدود ٣٠ سال پيش از فناوري ماهواره اي در انتقال اطلاعات و صوت در مخابرات و تصوير در تلويزيون استفاده مي شده است. به لحاظ شرايط جغرافيايي ويژه در ايران، از ٣ روش براي انتقال «داده»، «صوت» و «تصوير» استفاده مي شود:
١ - از طريق شبكه كابلي، در قديم كابل هاي مسي و در حال حاضر فيبر نوري، ٢ - از طريق شبكه هاي بي سيم و راديويي و ٣- از طريق ماهواره طبيعتا در بخشي از كشور مانند استان هاي شرقي كه جمعيت، پراكنده است و كانون هاي جمعيتي داراي خانوارهاي كمي مي باشند از نظر اقتصادي استفاده از كابل براي انتقال صوت و تصوير مقرون به صرفه نيست بنابراين، انتقال از طريق ماهواره انجام مي شود. اين موضوع در مناطق غربي نيز كه كوهستاني است، صدق مي كند يكي ديگر از كاربردهاي فناوري فضايي در حوزه سنجش از راه دور است.
به عبارت ديگر تعدادي از ماهواره ها در اطراف كره زمين در مسير قطب به قطب در حال حركت اند و هنگام حركت، از زمين تصويربرداري مي كنند كه اين تصاوير در مباحث زمين شناسي، كشاورزي، معدن شناسي، مباحث مربوط به آب، محيط زيست، نقشه برداري، هواشناسي و بسياري از بخش هاي توسعه عمراني مورد استفاده قرار مي گيرد. اين فناوري نيز عمري ٣٠ ساله در ايران دارد. كاربردهاي مختلف فناوري فضايي تا قبل از سال ١٣٨٢ به طور پراكنده در مراكز مختلف مورد استفاده قرار مي گرفت اما پس از تاسيس سازمان فضايي تمام اين فعاليت ها تحت پوشش اين مركز قرار گرفت تا هم بخش كاربردي و هم فناوري در يك جا متمركز شود. يكي از ماموريت هاي عمده اين سازمان، تحقيق و پژوهش براي دستيابي به فناوري فضايي است تا به جاي يك مصرف كننده صرف، بتوانيم توليدكننده فناوري هم باشيم ظرفيت موجود در كشور ما را در رسيدن به اهدافي چون توليد فناوري فضايي ياري مي كند.
از هنگام راه اندازي اين سازمان ديدگاه هاي متفاوتي در مورد جايگاه آن نيز مطرح شد. برخي با توجه به وزن تحقيقات و فناوري در آن پيشنهاد كردند زيرمجموعه وزارت علوم باشد و برخي نيز به خاطر كاربردهاي ويژه فضايي در بخش ارتباطات، اعتقاد داشتند بايد تحت پوشش وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات باشد. برخي به خاطر دوگانه بودن بعضي از كاربردهاي فضايي، آن را زيرمجموعه وزارت دفاع مي دانستند و بعضي نيز به خاطر ماهيت فراسازماني فناوري فضايي پيشنهاد دادند زيرمجموعه اي از رياست جمهوري باشد. با اين حال به باور به وجودآورندگان اين سازمان و به دليل ارتباط تمام بخش هايي كه ذكر شد، با اين سازمان، تصميم بر اين شد كه تمام مراكز مرتبط در سياست گذاري هاي اين سازمان نقش داشته باشند. بنابراين براساس قانون پيش بيني شد تا شوراي عالي فضايي سياست هاي اين سازمان را تعيين كند و به تصويب برساند.رئيس شورا، رئيس جمهور و اعضاي شورا شامل تعداد زيادي از وزراي ذي ربط مانند علوم، ارتباطات، خارجه، راه وترابري، صنايع و دفاع و رئيس سازمان صدا و سيما و دبير شورا نيز رئيس سازمان فضايي ايران است. با اين سازوكار نظرات تمام متخصصان امر برآورده شد ضمن اين كه سازمان تحت نظر وزارت ارتباطات قرار گرفت به نحوي كه رئيس سازمان معاون وزير مي باشد.
س- سند توسعه فضايي چيست و مفاد آن چگونه تنظيم شده است؟ آيا همگام با برنامه ٥ ساله و سند توسعه در زمينه فناوري فضايي پيش مي رويم؟ آيا سند به گونه اي تدوين شده است كه ما را به اهداف مورد نظر در اين بخش برساند؟
ج- بخش فضا نيز مانند تمام بخش هاي نويني كه داراي يك سند و چشم انداز است سند تعريف شده دارد كه به تاييد شوراي عالي فضايي و هيئت وزيران رسيده است. در بند ٩ سياست هاي كلي برنامه چهارم كه از سوي مقام معظم رهبري ابلاغ شده، آمده است: سازماندهي و بسيج امكانات و ظرفيت هاي كشور براي افزايش سهم كشور در توليدات علمي جهان از طريق كسب فناوري به ويژه فناوري هاي نو شامل زيست فناوري، ريزفناوري، هوافضا، هسته اي و فناوري اطلاعات. بنابراين در ابلاغيه مقام معظم رهبري بحث هوا-فضا يكي از فناوري هاي نو تلقي شده كه براساس همين رهنمود ايشان، در قانون برنامه چهارم توسعه در بند ج ماده ٤٣ آمده است: دولت موظف است نظر به اهميت نقش دانش و فناوري و مهارت به عنوان اصلي ترين عامل ايجاد ارزش افزوده در اقتصاد نوين، پيش بيني تمهيدات لازم را به منظور بهره برداري حداكثر از ظرفيت هاي ملي و منطقه اي حوزه هاي فناوري اطلاعات، زيست فناوري، نانوفناوري، هوا-فضا و هسته اي به عمل آورد، يعني در برنامه ٥ ساله چهارم هم در يك بند خاص به اين فناوري ها كه به عنوان فناوري هاي نو و محوري در توسعه صنعتي و اقتصادي كشور مطرح است توجه شده، لذا براساس همين ديدگاه، سندي هم كه در برنامه ٥ ساله چهارم براي اين بخش تعريف شده، داراي جايگاه بسيار ويژه اي است. براي سند چشم انداز ٢٠ ساله هم، بعد از سخنان مقام معظم رهبري در جمع استادان دانشگاه كه ايشان تاكيد كردند نقشه جامع علمي كشور تهيه شود، يك سند توسعه براي بخش توسعه فضايي كشور براي ٢٠ سال آينده تعريف كرده ايم كه قرار است از طريق دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب اين شورا برسد، كه در حقيقت اين برنامه ٢٠ ساله، مكمل برنامه هاي ٥ ساله اي خواهد بود كه در دولت تعريف مي شود، استنباط من هم اين است كه باتوجه به ظرفيت هاي بسيار بالايي كه در كشور وجود دارد اين امر قابل تحقق است. الان رشته هاي تحصيلي كه مرتبط با بخش فضايي كشورند عبارتند از مهندسي هوا- فضا، مهندسي برق و الكترونيك، مهندسي مكانيك، مهندسي كامپيوتر، مهندسي صنايع، مهندسي مواد و رشته هاي موجود در دانشكده هاي فيزيك، اين ها رشته هاي اصلي مرتبط با هوا- فضا مي باشند و ما در دانشكده هاي فني و مهندسي، بهترين و نخبه ترين دانشجويان را داريم.براساس اطلاعات من، نخبه ترين افراد ما در اين بخش قرار دارند؛ هم در مقطع كارشناسي، هم در مقطع كارشناسي ارشد و دكترا، لذا باتوجه به ظرفيت بسيار خوبي كه در كشور وجود دارد، اهداف بلندي كه در سند چشم انداز تعريف شده، قابل تحقق است، به خصوص اين كه برنامه ها و پروژه هايي كه در اين بخش تعريف شده، باعث اميدواري نيروهاي متخصص شده است و آن ها احساس مي كنند، اين بخش داراي برنامه مدون است.
س- آيا مي توان اميدوار بود همان طور كه در سند چشم انداز ٣٠ ساله ذكر شده است، ايران در سال ١٤٠٤ در جايگاه اول منطقه به لحاظ فناوري قرار گيرد؟ به خصوص در زمينه صنايع هوا- فضا، اين وضعيت را چگونه پيش بيني مي كنيد؟ آيا در حال حاضر شاخصي داريد كه بر مبناي آن در اين بخش وضعيت ايران در منطقه چگونه است؟
ج- باتوجه به عواملي كه براي توسعه اين بخش وجود دارد- اين عوامل عبارتند از: ١ - نيروي انساني ٢ - تجهيزات سخت افزاري و نرم افزاري ٣ - اعتبارات و ٤ - برنامه ها-، مي توان اميدوار بود كه ما به اهداف ترسيم شده در سند چشم انداز خواهيم رسيد، ضمن اين كه مطالعه اي كه ما درباره برنامه هاي فضايي ساير كشورهاي منطقه انجام داده ايم، نشان مي دهد رسيدن به آن اهداف دور از انتظار نيست و شايد الان در زمينه برخي عوامل مثل نيروي انساني و نرم افزار و سخت افزار و اعتبارات، ما از خيلي كشورهاي ديگر جلوتر باشيم و همه تلاش مي كنيم كه به آن اهداف برسيم.
س- شما به نقش نيروي انساني به عنوان اولين عامل اشاره كرديد، همان طور كه مي دانيد بسياري از دانشمندان برجسته صنايع هوا- فضا در سطح جهان از جمله در سازمان ناسا، ايراني اند، حتي ما در روزنامه خراسان با برخي از اين دانشمندان گفت و گو كرده ايم، آيا سازمان فضايي ايران، برنامه اي براي جلب همكاري، مشاركت يا متصل كردن اين نخبه ها به داخل كشور دارد و آيا تاكنون چنين كارهايي را انجام داده است؟
ج- همان طور كه گفتيد و درست هم است، در توسعه هر بخشي مهمترين عامل، نيروي انساني است و در صنعت فضا و بخش فضايي كشور، اين عاملي برجسته تر است و متخصصان ايراني كه ما در داخل و خارج كشور داريم جزو برجستگان و نخبگان جهان مي باشند، در مراكز فضايي معروف جهان مثل ناسا و حتي ساير مراكز در اروپا و آمريكا و آسيا، شاهد حضور دانشمندان ايراني مي باشيم كه جايگاه هاي بسيار برجسته و ممتازي دارند و به اعتقاد ما، همه اين ها جزو خانواده هوا- فضاي كشورند، هر ايراني در هر جاي جهان باشد و در صنايع هوا- فضا كار كند، ما او را جزو خانواده فضايي ايران مي دانيم و تلاش مي كنيم كه از ديدگاه ها و نظرات همه اين افراد استفاده كنيم.
س- جايگاه ايران در حال حاضر در منطقه خاورميانه به طور دقيق چگونه است؟ آيا مي شود گفت اكنون در جايگاه اول منطقه ايم؟
ج- شايد الآن خيلي نشود به وضوح و به طور شفاف گفت كه ما در منطقه اول ايم، ولي اگر نگاهي به كشورهاي اطراف ايران بيندازيد و وضعيت داخلي آن ها را بررسي كنيد و عامل نيروي انساني را كه مهم ترين عامل در توسعه است در نظر بگيريد و وضعيت نيروهاي متخصص ايران را با ساير كشورهاي منطقه مقايسه كنيد، متوجه نكات مهمي مي شويد. الان فارغ التحصيلان ايراني به محض فارغ التحصيل شدن از هر يك از دانشگاه هاي ما در رشته هاي هوا- فضا، مهندسي برق و الكترونيك و مكانيك، بسياري از دانشگاه هاي جهان آماده جذب آن ها براي ادامه تحصيل و تحقيق اند، كدام كشور منطقه چنين جايگاهي دارد؟ تحقيقي كه خود من انجام دادم حاكي از آن است كه كمتر كشوري در منطقه داراي چنين ظرفيتي است و اين موضوع باعث اميدواري است كه اگر چنين ظرفيتي داريم، مي توانيم در ساير عوامل هم سرمايه گذاري كنيم و در مجموع در بخش فضا به آن هدف و جايگاه برسيم.
س- آيا تا همين الان، براساس برنامه چهارم پيش رفته ايم؟ به عبارت ديگر روند اجراي برنامه چهارم در بخش هوا و فضا تاكنون چگونه بوده است؟
ج- در اين زمينه به طور دقيق مي توانم بگويم كه از برنامه عقب نيستيم، اما توجه به يك نكته ضروري است، نكته اي كه اين بخش را از ساير بخش ها متمايز مي كند و آن اين است كه چون در فضا، تقسيمات جغرافيايي نداريم و سهم هر كشور در فضا تعيين نشده است، براي پيشرفت برنامه ها، به همكاري و تعامل بين المللي نياز داريم.
به عبارت ديگر، تعامل و همكاري بين المللي در بطن و ذات حوزه فضا نهفته است. اگر شما به سوابق بسياري از كشورهاي ديگر هم نگاه كنيد مي بينيد كه آن ها براي توسعه برنامه هاي فضايي خود، اقدام به ايجاد و تاسيس سازمان ها و شركت هاي منطقه اي كرده اند، نمونه بارز آن سازمان فضايي اروپا است، در آسيا هم همين امر در حال تحقق است، بخشي از كارهايش انجام شده است لذا ما به خاطر منافع ملي خودمان، در تعامل و همكاري با اين كشورها، بايد در جستجوي اهداف ترسيم شده در برنامه توسعه خود باشيم و بسياري از اين اهداف را بايد طي همكاري هاي منطقه اي و بين المللي به دست بياوريم، خوش بختانه، تعامل ما با كشورهاي منطقه، بسيار مثبت است، ما براي اولين بار با همكاري كشورهايي مثل چين، پاكستان، اندونزي و مالزي براي ايجاد سازمان فضايي آسيا و اقيانوسيه اقدام كرده ايم و جمهوري اسلامي ايران جزو طراحان اوليه و بنيان گذاران اين سازمان بوده است، اين سازمان در دولت و مجلس ايران به تصويب رسيده و حضور و مشاركت ايران در اين سازمان بسيار جدي است، بسياري از اهداف و برنامه هاي ما، در اين سازمان با همكاري بين المللي و در جهت منافع ملي كشور در حال پي گيري است. حضور كشورها در سازمان هاي منطقه اي و بين المللي بستگي به پشتوانه داخلي كشورها دارد، كشورهايي كه داراي ظرفيت بالايي در ابعاد مختلف اند مي توانند جايگاه ويژه اي در سازمان هاي منطقه اي داشته باشند، به استناد همين پشتوانه كه نيروي انساني بزرگ ترين عامل آن است، ايران در سازمان فضايي آسيا و اقيانوسيه، جايگاه ممتازي دارد، نگاه كشورها به ايران نيز نگاه ويژه و ممتازي است، لذا اميدواريم تا انتهاي برنامه ٥ ساله چهارم، به اهدافي كه در اين بخش تعريف شده است برسيم.
س- يكي از مواقعي كه مردم، نگاه به آسمان و فضا دارند، ايام ماه مبارك رمضان و رويت هلال ماه شوال است، اصولا در زمينه رصدگري، سازمان فضايي ايران چه نوع فعاليتي دارد و آيا در بخش نجوم، مطالعات و فعاليتي داريد؟
ج- بحث نجوم، از جمله مباحثي است كه در بطن فناوري فضا قرار دارد، نجوم در ايران داراي سابقه تاريخي درخشاني است، در متون مذهبي ما و از جمله در قرآن مجيد، بيشترين تاكيد بر آفرينش آسمان ها و زمين شده است، لذا مردم ايران هم علاقه خاصي به نجوم و رصد اجرام آسماني دارند، در اين زمينه فعاليت هاي بسيار خوبي هم صورت گرفته است، انجمن ها و دانشگاه هاي متعددي به كار رصد و مطالعه نجوم مشغول اند، در سازمان فضايي ايران هم گروهي وجود دارد كه به دنبال توسعه نجوم است بخش نجوم در ٢شاخه « رصدگري» و « طراحي و ساخت ابزار رصد» فعال است، البته چون سازمان فضايي ايران يك سازمان دولتي است و دولت بيشتر به دنبال سياست گذاري و تعريف برنامه و نظارت بر برنامه و قانون گذاري است، لذا سازمان فضايي ايران به تبعيت از اين نگرش كه در دولت محترم وجود دارد، به دنبال توسعه اين حوزه از طريق مراكز علاقه مند است مانند انجمن هاي نجوم و دانشگاه هاي مرتبط با موضوع
س- سازمان هاي ديگري هم در اين زمينه فعال اند، مثل سازمان نقشه برداري و يا ساير مراكز مشابه، آيا بين سازمان فضايي ايران و اين سازمان ها همكاري و تعامل وجود دارد؟
ج- سازمان نقشه برداري، بيشتر در پي تهيه نقشه از نقاط مختلف و به روز كردن نقشه ها است، در حوزه رصد و نجوم خيلي فعاليت ندارد، البته همه سازمان هاي دولتي، در حوزه هاي كاري شان، ارتباطات و تعامل هايي بين خود دارند، ما هم با سازمان نقشه برداري و ساير سازمان هاي دولتي، ارتباطات كاري داريم، همه ما حلقه هاي زنجيره مشتركي مي باشيم، هرچند در حوزه نجوم، انجمن هاي علمي، بيشتراز همه فعال اند.
س- در مورد رصدخانه هاي مختلف در كشور، چه نوع همكاري هايي وجود دارد؟
ج- رصدخانه هاي متعددي در ايران وجود دارد، برخي رصدخانه ها در شهرهاي بزرگ مانند تهران زير نظر شهرداري ها مي باشند. طبيعتا سازمان هايي كه در داخل شهرداري ها، كار علمي انجام مي دهند متولي رصدخانه ها مي باشند. در برخي شهرهاي ديگر مانند شيراز، رصدخانه ابوريحان تحت مسئوليت دانشگاه شيراز است. در برخي جاهاي ديگر هم انجمن هاي علمي، مسئول رصدخانه ها مي باشند، لذا از هر حوزه اي كه علاقه به كار نجوم و رصدگري دارد حمايت و براي توسعه آن هم تلاش مي كنيم.
س- علاقه مردم به نجوم و فعاليت هاي فضايي خيلي زياد است به تبع آن، كنجكاوي آن ها هم نسبت به رخدادهاي فضايي بسيار است. به عنوان مثال به تازگي يك پديده در آسمان ايران ديده شد كه شبيه يك ابر بود و تمام رسانه هاي كشور روي آن متمركز شدند، با توجه به اين نكته، سوال من اين است كه فعاليت هاي فرهنگي و آموزشي سازمان فضايي ايران براي بسط دانش فضايي و نجوم شامل چه مواردي است و چه اقداماتي تاكنون در اين زمينه صورت گرفته است؟
ج- علاقه اي كه در مردم و ايرانيان براي نگاه به آسمان و رصد ساير سيارات وجود دارد، به دليل هوش مردم ايران است، ايرانيان از قديم الايام به دنبال كشف مجهولات بوده اند، فضا و آسمان و سيارات و ستارگان مباحث ناشناخته اي مي باشند كه كمتر درباره آن ها كار شده و جا براي تحقيق و فعاليت در اين بخش، بسيار زياد است، لذا بر اساس همين هوش و ذكاوت و علاقه ايرانيان به كشف مجهولات و تحقيقات، علاقه به رصد و نگاه به سيارات و رفتن به فضا، به طور طبيعي وجود دارد سازمان فضايي ايران هم براي اين كه به اين بخش كمك كند و متخصصان ايراني بتوانند به راحتي در اين حوزه فعاليت كنند، بسترهاي گسترده اي براي فعاليت انجمن هاي علمي نجوم فراهم كرده است و در مناسبت هاي مختلف كه نشست هايي در فرهنگ سراها برگزار مي شود جلساتي را براي رصد در مناطق مختلف كشور برگزار مي كند و تلسكوپ هاي سازمان در اختيار علاقه مندان رصدگري قرار مي گيرد.
س- يعني به چه شكل؟
ج- يعني علاقه مندان رصدگري به سايت هاي متعدد ما رجوع مي كنند، مثلا يكي از سايت هاي ما در ماهدشت كرج است.در اين سايت، تلسكوپ هاي رصدگري در اختيار علاقه مندان قرار مي گيرد، آن ها با بخش نجوم سازمان هماهنگ مي شوند، مي روند به آن جا و يكي دو شب استقرار پيدا مي كنند و با تلسكوپي كه در اختيارشان است كار رصد را انجام مي دهند، خيلي از گروه هاي وابسته به انجمن هاي علمي به مناطق كويري كشور براي رصد اعزام مي شوند چون بهترين مناطق براي رصد، مناطق كويري است. سازمان از اين گروه ها انواع حمايت ها، حتي حمايت هاي مالي به عمل مي آورد. در وزارت علوم هم، پژوهشكده هاي مختلفي براي توسعه رصدخانه و رصدگري و نجوم تاسيس شده و فعاليت مي كنند و حتي به دنبال آن مي باشند كه رصدخانه ملي را تاسيس كنند و در همه اين بخش ها، سازمان فضايي ايران حمايت هاي لازم را انجام داده است و اين امر ادامه خواهد يافت.
س- درباره رصدخانه ملي توضيح بيشتري بدهيد.
ج- راه اندازي رصدخانه ملي توسط وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از سال ها قبل در حال پي گيري است، اين رصد خانه در حال حاضر در قالب پژوهشكده نجوم در حال طراحي است، اين پژوهشكده مسئول ايجاد رصدخانه ملي است و البته در آن تلسكوپ هاي متعددي نصب خواهد شد كه براي تحقيقات نجومي به كار گرفته مي شوند، به طور طبيعي، سازمان فضايي ايران نيز به دليل اين كه ايجاد اين رصدخانه و ساير فعاليت هاي مشابه، در جهت اهداف و برنامه هاي ما است، از آن حمايت و پشتيباني مي كند و هر نوع كمكي كه وزارت علوم براي ايجاد رصدخانه ملي لازم داشته باشد از سوي ما ارائه خواهد شد.
س- در بحث فرهنگ سازي، چه اقدامات ديگري صورت گرفته است؟
ج- گروه نجوم و همكارانمان در روابط عمومي اقدام به تهيه سي دي هايي از برنامه هاي فضايي كرده اند، كتاب هاي زيادي براي گروه هاي سنتي مختلف و برنامه هاي رايانه اي متعددي تهيه و در سايت اينترنتي سازمان به آدرس www.isa.ir بخشي براي كودكان در نظر گرفته شده است. در هفته جهاني فضا ( ١٩ تا ٢٥ آبان ماه)، برنامه هاي متعددي براي مردم برگزار مي شود، حتي در دبستان ها، دبيرستان ها، دانشگاه ها و حتي مهد كودك ها، برنامه هاي متعددي اجرا مي شود، كه هدف اصلي آن ها توسعه فرهنگ فضايي است.
س- وقتي خانم انوشه انصاري به فضا رفت، مباحث مختلف و حتي متضادي در ايران مطرح شد، برخي موافق و برخي مخالف بودند و حتي بحث ها تا حدي سياسي هم شد، در آن جو سنگين، سازمان فضايي ايران با قدرت از اين كار حمايت كرد،در وب سايت سازمان، اخبار مربوط به وي منتشر مي شد و خيلي با ديد مثبت برخورد كرديد، در اين مورد ديدگاه سازمان چيست؟
ج- از نظر ما، خانم انوشه انصاري يك ايراني متخصص است و حركتي كه ايشان انجام داد در جهت توسعه علم و فناوري فضا بود
طبيعتا اين كار ايشان، فارغ از هر ديدگاهي كه او دارد، از نظر علمي، كار مورد تاييد و برجسته اي بود، ما به ايشان به عنوان يك ايراني، براي انجام اين كار تبريك گفتيم، زماني كه ايشان در ايستگاه فضايي در حال گردش به دور كره زمين بود، از روي خاك ايران كه رد مي شد ما با ايشان ارتباط راديويي داشتيم و ايشان مرتب جوانان و علاقه مندان را به علوم و فناوري فضا تشويق و ترغيب مي كرد كه به خاطر حفظ و سربلندي ايران اسلامي مان به دنبال علم بروند. اين توصيه هاي ايشان طبيعتا مورد تاييد بخش علمي كشور است، لذا نگاه ما به حركت خانم انصاري كاملا علمي بود و حركت ايشان را در جهت توسعه علم فناوري فضا ارزيابي كرديم.
س- مقر سازمان فضايي كجاست؟
ج- دفتر مركزي سازمان فضايي آسيا و اقيانوسيه در پكن پايتخت چين است و هر عضوي، دفتري در كشور خود دارد، در ايران هم اين دفتر وجود دارد و از سال ١٣٨٥ شروع به كار كرده است، جمهوري اسلامي ايران عضوشوراي مركزي اين سازمان است.
س- ايران چه اقداماتي در چارچوب ماموريت هاي اين سازمان انجام داده است؟
ج- نيروهاي متخصص ما در كميته هاي علمي و كميته هاي برنامه ريزي سازمان مذكور حضور دارند. همچنين نيروهاي متخصص ما در تعريف پروژه هاي مشترك بين كشورها، مشاركت فعال داشته اند. هم در برنامه ريزي و هم در اجرا، حضور ايران، بسيار پررنگ است.
س- آيا تحريم هاي آمريكا تاثيري بر فعاليت هاي فضايي ايران داشته است؟
ج- اين تحريم ها، سال ها وجود داشته است و تازگي ندارد، حتي كشورهايي كه ما داراي رابطه تجاري خوبي با آن ها مي باشيم. بسياري از قطعات و ابزارهاي معمولي را هم در اختيار ما قرار نمي دهند، لذا ما، از ابتدا، استراتژي خود را بر اين مبنا تعريف كرده ايم كه بايد براي وضعيت فعلي راهكاري جستجو شود و آن راهكار هم تكيه بر توان داخلي نيروهاي خودمان است، هم در زمينه نيروي انساني و هم در زمينه توان صنعتي، الان هم بر همين مبنا جلو مي رويم.
س- در زمينه رويت اشياي نوراني كه گاهي در آسمان ايران ديده مي شوند، نظر كارشناسي سازمان فضايي ايران چيست؟ آيا گزارشي در اين زمينه تهيه كرده ايد؟
ج- تحقيقاتي كه همكاران ما در سازمان فضايي ايران و ساير مراكز ذي ربط انجام داده اند حاكي از آن است كه موضوع اشياي نوراني صرفا در چارچوب مباحث حوزه نجوم مطرح است، در ساير كشورها هم ديده شده اند و موضوع خاصي كه مبتني بر رصد شدن كشور ما توسط ديگران يا فرستادن سيستم دريافت اطلاعات باشد، نيست و تاكنون چنين گزارشي به دست ما نرسيده است.
س- آيا ايران از نقاط مداري خود به شكل مناسبي استفاده مي كند؟ آيا از ماهواره هاي خارجي بهره برداري مي شود و وضعيت فعلي چگونه است؟
ج- اين كه آيا ما از فناوري ماهواره اي در فضا استفاده مي كنيم بايد بگويم، بله ما استفاده مي كنيم، در حوزه فناوري فضا، تعامل و مشاركت بين المللي جزو ذات كاري اين بخش است، لذا ما با بسياري از كشورهاي جهان در اين بخش ارتباط كاري نزديكي داريم و نياز كشور را در اين زمينه تامين مي كنيم.مثلا بخش ارتباطات ما در مخابرات، تلويزيون، ديتا و اينترنت، در سنجش از دور، براي داده هاي قابل استفاده در كشاورزي، محيط زيست، هواشناسي و بسياري از بخش ها، با استفاده از ماهواره ها، فعال است و استفاده لازم صورت مي گيرد و مشكلي در ايران براي استفاده از اين اطلاعات وجود ندارد و اين نشان مي دهد كه ايران در تعامل بين المللي با كشورها و شركت هاي مختلف، نياز خود را تامين مي كند.
س- در زمينه مدارهاي حركت ماهواره ها، از نظر علمي توضيح بيشتري بدهيد.
ج- برخي ماهواره ها كه ماموريت هاي خاص مخابراتي يا تلويزيوني دارند، در ارتفاع حدود ٣٥ هزار كيلومتري بالاي استوا قرار دارند، سرعت چرخش ماهواره در چنين مداري دقيقا برابر با سرعت چرخش زمين به دور خود است و بنابراين از ديد ناظر زميني چنين به نظر مي رسد كه اين ماهواره ها مقابل يك نقطه از زمين به طور ثابت قرار گرفته اند. برخي از ماهواره ها در ارتفاع پايين تر قرار دارند و منطقه پوششي آن ها كمتر است و برخي ماهواره ها دور كره زمين در مسير قطب به قطب مي چرخند، اين نوع ماهواره ها، معمولا از نوع ماهواره هاي سنجش از دورند كه از روي زمين اطلاعات اخذ مي كنند.
س- يعني درست برخلاف حركت زمين مي چرخند؟
ج- بله، برخي از آن ها اين گونه اند، برخي ديگر هم دور خط استوا در حال چرخش اند، برخي ديگر داراي مدار دايره اي يا بيضوي اند، لذا مدار، سرعت، جهت و حركت ماهواره، براساس مشخصات فني كه هر كشوري تعريف مي كند و براساس ماموريتي كه براي آن ماهواره تعريف مي كند، متفاوت است.
س- آيا مشخص است كه چه تعداد ماهواره در مدارهاي مختلف به دور زمين در حال چرخش اند؟
ج- بسياري از ماهواره هايي كه براي مقاصد صلح آميز تعريف و پرتاب مي شوند و در مراجع جهاني كه زير نظر سازمان ملل است به ثبت مي رسند، حدودا تعدادشان طبق اعلام سازمان ملل ٢ هزار و ٨٠٠ تا ٢ هزار و ٩٠٠ ماهواره است، اين ها فقط شامل ماهواره هاي غيرنظامي است.
س- چند واژه را مطرح مي كنم، لطفا مختصر و مفيد نظرتان را در اين باره مطرح كنيد: ١- گونو
ج- گونو نام منطقه اي در جنوب ايران است و اخيرا توفان بسيار سهمگيني به نام گونو نيز در آن جا به وقوع پيوست كه مسيرش به سمت سواحل جنوبي ايران بود و خسارات زيادي به مردم مناطق چابهار و جاسك وارد كرد و هر بار كه نام اين توفان مطرح مي شود خاطره تلخي در ذهن مردم آن منطقه ايجاد مي شود.
س- گوگل ارث (google earth)؟
ج- گوگل ارث، يك پايگاه جمع آوري اطلاعات از كشورهاي مختلف به وسيله ماهواره است و روي اينترنت ارائه مي شود و مورد استفاده افراد بسياري قرار مي گيرد، نفس اين كار، مفيد است، ولي اميدوارم اين كار باعث نشود بسياري از اطلاعات استراتژيك كشورها به درون سايت ها راه يابد و معضلي براي آن ها ايجاد كند.
س- و پارازيت ماهواره اي؟
ج- اين واژه خوبي نيست، هم نوع سيگنالي كه برخي كشورها به داخل ديگر كشورها مي فرستند بد است و هم پارازيت ماهواره اي. البته سيگنال هاي مخرب فرهنگي علت اصلي اقدام برخي دولت ها براي برخورد فني با اثرات مخرب اين سيگنال هاست. اميدوارم عقلانيت كافي بر كساني كه مي خواهند سيگنال مخرب به داخل كشورهاي ديگر بفرستند حاكم شود تا آن ها مجبور نشوند به خاطر دفاع از خودشان، در مقابل آن سيگنال، پارازيت بفرستند.
خراسان: با تشكر از شما كه در اين گفت وگو شركت كرديد.