آمارهاي تكان دهنده وزارت بهداشت از عوارض مصرف نوشابه هاي گازدار

طاهره ساعدی
نوشابه هاي گازدار عامل مهم افزايش پوكي استخوان و ديابت در ايران
ايرانيان سالانه ٩/٢ميليارد ليتر نوشابه مصرف مي كنند
پوكي استخوان، ديابت، كم خوني، چاقي، بيماري هاي قلبي- عروقي، نارسايي هاي كليوي و سرطان از عوارض نوشيدن زياد نوشابه هاي گازدار است. دكتر سيدمرتضي صفوي، مشاور معاون سلامت وزارت بهداشت و استاد دانشگاه، ضمن اشاره به اين موضوع به خراسان مي گويد: بر اثر نوشيدن بيش از حد نوشابه هاي گازدار سن ابتلا به پوكي استخوان در ايرانيان به ويژه زنان به ٣٥سال كاهش و ميزان شكستگي ها ٣ تا ٤برابر افزايش يافته است. براي سوزاندن ميزان قندي كه با يك ليوان نوشابه وارد بدن مي شود، نياز به يك ساعت راهپيمايي است. در هر ليوان نوشابه ٣٥ تا ٥٥ ميلي گرم كافئين وجود دارد كه سبب بي خوابي و افزايش تپش قلب مي شود از سوي ديگر نوعي اعتياد ايجاد مي كند. رنگ هاي غيراستاندارد بعضي نوشابه ها نيز با تجمع در كبد به مرور باعث ايجاد نارسايي در اين عضو مي شود. به گفته دكتر صفوي در حال حاضرمصوبه شوراي عالي سلامت وزارت بهداشت در مورد ممنوعيت استفاده از نوشابه در ادارات زير پا گذاشته مي شود كه باعث تذكر جدي وزير بهداشت نيز شده است.
دكتر حميدرضا درستي رئيس انستيتو تغذيه ايران نيز در همين رابطه مي گويد: در بسياري از كشورها، ميزان استاندارد براي قند نوشابه ها زير ٨ درصد است، درحالي كه متخصصان در ايران آن را ١٠ درصد عنوان كرده اند و متاسفانه در حال حاضر ميزان قند موجود در نوشابه ها در ايران ١٢ درصد است.
دكتر سيدمرتضي صفوي، مشاور معاون سلامت وزارت بهداشت در مورد مضرات نوشابه مي گويد: اسيد فسفريك، قند و افزودني هاي نوشابه هركدام باعث ايجاد عوارض و مشكلاتي مي شود.به گفته دكتر صفوي، هر بطري نوشابه داراي ١٢ درصد يا ١٠ قاشق چاي خوري قند است كه اين ميزان قند زمينه ساز ابتلا به بيماري هاي خطرناك متابوليكي مانند ديابت، چاقي، امراض قلبي - عروقي و سرطان مي باشد؛ چون مصرف قند در صورتي كه بيش از ميزان مورد نياز باشد، به صورت گليكوژن در كبد ذخيره مي شود و پس از مدتي كه ميزان گليكوژن از يك حد مشخصي بالاتر برود، به بافت چربي تبديل مي شود، در حال حاضر يكي از عوامل اصلي موثر در شيوع عارضه چاقي در بين ايرانيان، مصرف نوشابه است.
دكتر صفوي مي افزايد: قند موجود در يك بطري نوشابه، باعث ايجاد حدود ١٥٠ كيلوكالري انرژي در بدن مي شود كه براي سوزاندن آن نياز به يك ساعت راهپيمايي است. تحقيقات نشان داده است افرادي كه روزانه حداقل يك بطري نوشابه مصرف مي كنند، ٨٣ درصد بيشتر از افرادي كه در طول ماه فقط يك بطري نوشابه مصرف مي كنند به ديابت مبتلا مي شوند.
عضو هيئت علمي دانشگاه تهران اضافه مي كند: اسيدفسفريك موجود در نوشابه يكي از موادي است كه باعث ايجاد عوارضي از جمله پوكي استخوان مي شود. اسيدفسفريك علاوه بر ايجاد اختلال در گوارش غذا، باعث اسيدي شدن خون مي شود كه براي جلوگيري از پايين آمدن بيش از حد PH خون (اسيدي شدن) و خنثي سازي آن، بدن از كلسيم ذخيره شده در استخوان ها استفاده مي كند.
در واقع اسيدفسفريك موجود در نوشابه باعث كنده شدن كلسيم از استخوان ها مي شود؛ از سوي ديگر براي جذب كلسيم موجود در غذاها از طريق دستگاه گوارش نيز نياز به برقراري نوعي تعادل ميان ميزان كلسيم و فسفر است.وقتي اين تعادل براثر نوشيدن نوشابه گازدار حاوي اسيدفسفريك به هم مي خورد، جذب كلسيم از دستگاه گوارش نيز دچار اختلال مي شود. بنابراين بدن از يك سو از كلسيم ذخيره شده در استخوان استفاده مي كند و از سوي ديگر به راحتي نمي تواند كلسيم جذب كند، در نتيجه دچار نوعي فقر كلسيم و كاهش تراكم استخواني و در نهايت پوكي بافت استخواني خواهد شد. طبق نتايج جديدترين تحقيقات علمي، افرادي كه به ميزان زياد نوشابه مصرف مي كنند، احتمال شكستگي استخوان در آن ها ٣ تا ٤ برابر كساني است كه نوشابه مصرف نمي كنند. به عنوان مثال خانمي كه هر روز يك ليوان نوشابه مصرف مي كند، ٣ برابر بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان قرار دارد و اگر اين زن ورزشكار باشد، ميزان اين خطر٥ برابر افزايش مي يابد. به گفته دكتر صفوي در حال حاضر سن ابتلا به پوكي استخوان در ايران كاهش يافته و به ٣٥ سال رسيده است.دكتر صفوي همچنين مي افزايد: اسيدفسفريك موجود در نوشابه همچنين باعث تخريب ميناي دندان مي شود و احتمال پوسيدگي آن را به شدت افزايش مي دهد. به همين دليل است كه متخصصان دندان مي گويند: براي اين كه تماس نوشابه با دندان ها به حداقل برسد، بايد نوشابه حتما با ني نوشيده و بلافاصله پس از مصرف نوشابه نيز، دهان با آب شسته شود.يكي از مشكلات ديگري كه اسيدفسفريك موجود در نوشابه مي تواند براي انسان به وجود آورد، عوارض كليوي است. با مصرف نوشابه، ميزان اسيدفسفريك خون افزايش مي يابد و از آن جايي كه كليه ها قادر به دفع سريع آن نمي باشند، فشار مضاعفي به آن ها تحميل مي شود.عضو هيئت علمي دانشگاه تهران يادآور مي شود: كافئين يكي ديگر از افزودني هاي نوشابه است كه مي تواند باعث ايجاد ناآرامي و به هم خوردن سيستم خواب شود. اين ماده، محرك و تا حدودي اعتيادآور است بنابراين نوشابه هاي گازدار و به ويژه كولاها كه ميزان بيشتري كافئين دارد، باعث برهم خوردن نظم خواب، تشديد علايم پيش از قاعدگي و كم آبي در بدن مي شود.
در هر ليوان نوشابه ٣٥ تا ٥٥ ميلي گرم كافئين وجود دارد كه تعادل طبيعي بدن را از بين مي برد و سبب بي خوابي، بي قراري و افزايش تپش قلب در افراد مي شود.مشاور معاونت سلامت وزارت بهداشت ضمن اشاره به اين مسئله مي گويد: علاوه بر كافئين، رنگ ها نيز يكي ديگر از افزودني هاي نوشابه است كه به دليل سمي بودن، دركبد كه محل سم زدايي از خون است، تجمع پيدا مي كند و به مرور باعث ايجاد عوارضي مانند نارسايي هاي كبدي و يا حتي سرطان كبد مي شود.در دوران شيردهي نوشيدن زياد نوشابه باعث كاهش ارزش غذايي شير مادر مي شود. مواد موجود در نوشابه باعث كاهش يا حتي مانع جذب آهن مي شود و زمينه را براي بروز كم خوني آماده مي كند. اين عارضه مي تواند به ويژه در گروه هاي سني كه نيازمند آهن هستند مانند كودكان، زنان و دختران، مشكلات جدي ايجاد كند.وي در ادامه تصريح مي كند: به طور متوسط هر نفر در ايران ٤٢ ليتر نوشابه مصرف مي كند؛ يعني ايرانيان سالانه بيش از ٢ ميليارد و ٩٠٠ ميليون ليتر از مايعي استفاده مي كنند كه مضرات متعدد آن به لحاظ علمي ثابت شده است.دكتر صفوي مي افزايد: بعضي از شركت ها ميزان قند موجود در نوشابه را از ١٢ به ٨ درصد رسانده اند كه اين اقدام خوبي است ولي به هيچ عنوان كافي نيست.
به گفته دكتر صفوي، بعضي شركت هاي توليدكننده آسپارتام و يا مالت را جايگزين قند در نوشابه كرده اند و آن را به عنوان نوشابه رژيمي و مناسب براي ديابتي ها به فروش مي رسانند؛ ولي بررسي هاي علمي انجام شده نشان داده است كه آسپارتام موجود در نوشابه هاي رژيمي اشتهاآور است و باعث مصرف بيشتر غذا و در نتيجه چاقي مي شود. از سوي ديگر آسپارتام هم خالي از عارضه نيست.
به اعتقاد ما دوغ بايد جايگزين نوشابه هاي گازدار شود. ٢ ليوان دوغ به اندازه يك ليوان شير به بدن كلسيم مي رساند بنابراين مصرف آن نيازهاي كلسيمي به ويژه در كودكان و زنان را به خوبي تأمين مي كند.وي مي گويد: مواد اضافه شده در دوغ نيز بايد استاندارد باشد، با اين حال متأسفانه شاهد عرضه گسترده دوغ هاي گازدار و شور به بازار هستيم كه ضرر نوشيدن اين دوغ ها كمتر از مصرف نوشابه هاي گازدار شيرين نيست. دوغ بايد كم نمك و بدون گاز باشد. چرا كه گاز آن مانند گاز نوشابه باعث سوء هاضمه و اختلالات گوارشي مي شود.به گفته دكتر صفوي، سرانه مصرف نوشابه در دنيا ١٢ ليتر است، درحالي كه در كشور ما ٤٢ ليتر مي باشد. هرچند پيشتر با اطلاع رساني در اين زمينه كمي اين سرانه كاهش يافت ولي متأسفانه هم اكنون با كاهش اطلاع رساني، ميزان مصرف نوشابه ها بار ديگر افزايش يافته است. به ويژه كه بار ديگر صدا و سيما به تبليغ انواع نوشابه ها مي پردازد. صدا و سيما مدعي است براي تأمين بخشي از هزينه هاي خود ناچار به انجام اين كار است. اما بدين شكل در واقع ما از يك سو فرهنگ سازي مي كنيم و از سوي ديگر با يك تبليغ تلويزيوني كه تأثير آن نيز بسيار زياد است، تمامي اين زحمات را هدر مي دهيم.مشاور معاونت سلامت وزارت بهداشت مي گويد: سرانه مصرف لبنيات در كشورهاي اروپايي حدود ٣٠٠ كيلوگرم است، رقمي كه در ايران تنها ٨٠ تا ٩٠ كيلوگرم مي باشد. به عبارت ديگر ايران بالاترين سرانه مصرف نوشابه را در جهان دارد اما از نظر ميزان مصرف لبنيات در انتهاي جدول جهاني است.دكتر صفوي تأكيد مي كند: به دليل عوارض مصرف نوشابه، شوراي عالي سلامت سال گذشته طي مصوبه اي مصرف نوشابه گازدار را در ادارات ممنوع كرد كه متأسفانه اين بخشنامه در حال حاضر زير پا گذاشته مي شود و بسيار كمرنگ شده است.دكتر احمدرضا درستي، رئيس انستيتو تغذيه ايران و عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيدبهشتي نيزمي گويد: اسيد كربنيك موجود در نوشابه با تاثير روي ميناي دندان،احتمال پوسيدگي آن را افزايش مي دهد. ضمن اين كه اشتهاآور است و باعث مصرف بيش از حد مواد غذايي و در نهايت چاقي مي شود.به گفته دكتر درستي، استاندارد قند موجود در نوشابه ها در بسياري از كشورها زير ٨درصد است، در حالي كه در كشور ما حول و حوش ١٠ و حتي ١٢ درصد مي باشد بدين معنا كه در هر ١٠٠ سي سي نوشابه ١٠گرم قند وجود دارد.عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي مي گويد: جايگزيني نوشابه با ماءالشعير گازدار شيرين نيز اصلا صحيح نيست، زيرا ماءالشعير داراي خاصيت و مناسب بايد تلخ مزه و بدون شكر باشد هر چند مصرف بيش از اندازه اين نوع ماءالشعير نيز توصيه نمي شود.