سهم ناچيز ايران از تجارت پرسود محتواي آنلاين

حمید ضیایی پرور
ايران از تجارت ميليارد دلاري محتواي آنلاين سهم بسيار ناچيزي دارد. اين درحالي است كه با توجه به ثبت حدود ٥/٢ ميليون وبلاگ و ١٦٠ هزار وب سايت فارسي، ايراني ها در مقايسه با بسياري از كشورهاي درحال توسعه، مي توانند حرف هاي زيادي براي گفتن داشته باشند.

آيا تاكنون به اين موضوع فكر كرده ايد كه اين همه سرويس هاي اينترنتي كه به شما خدمات رايگان ارائه مي دهند، هزينه هاي خود را از كجا تأمين مي كنند؟ آيا تاكنون به موضوعي به نام تجارت محتوا و بازار ترافيك اينترنتي انديشيده ايد؟ سهم ايران از اين بازار ترافيك چقدر است؟ تا چه حد شركت هاي ايراني توانسته اند به ساز و كارهاي اين نوع تجارت الكترونيكي مسلط و مجهز شوند؟ترافيك اينترنتي به مجموعه اي از اطلاعات ذخيره شده روي سرورهاي اينترنتي و حجم تقاضاي بازديد از اين اطلاعات و دانلودها و تبليغات منتشر شده در اين وب سايت ها اطلاق مي شود كه باعث مي شود يك وب سايت هم داراي بازديدكننده كافي باشد و هم داراي اين قابليت باشد كه تبليغات بازرگاني جذب كند، اين تبليغات و بازديدها ارتباط مستقيم با كميت و كيفيت محتواي ذخيره شده در سرورها دارد، اين پروسه بخش مهمي از تجارت الكترونيك در فضاي وب را نيز تشكيل مي دهد.
ايميل هاي رايگان
؛تا ٢ سال پيش ياهو با عنوان اصلي ترين سرويس ارائه خدمات پست الكترونيك مبتني بر وب و رايگان، فقط ٤ مگابايت فضاي رايگان در اختيار كاربران خود قرار مي داد اما با ارائه سرويس وبلاگي گوگل با نام جي ميل (Gmail) بمب خبري در فضاي وب منفجر شد؛ ارائه يك گيگابايت فضاي رايگان در پست الكترونيك جي ميل! ابتدا اين خبر به عنوان دروغ اول آوريل معرفي شد اما رفته رفته مشخص شد كه خبر كاملا واقعي است. اولين پس لرزه راه اندازي جي ميل، افزايش ظرفيت رايگان ايميل ياهو از ٤ مگابايت به يك گيگابايت بود؛ در واقع ياهو مجبور بود بين حذف شدن يا ارتقاي فضاي رايگان يكي را انتخاب كند، سرويس دهندگاني مثل هات ميل راه اول را برگزيدند اما ياهو به راه دوم رفت و ماند.شركت ياهو هم اكنون بزرگ ترين ارائه دهنده خدمات ايميل در جهان است و بيش از ٢٥٠ ميليون نفر از ياهو ميل به عنوان يكي از ايميل هاي اصلي خود استفاده مي كنند.از ابتداي ماه مه سال ٢٠٠٧ و در رقابتي آشكار با جي ميل، ظرفيت ذخيره اطلاعات در صندوق پست الكترونيك (ميل باكس) ياهو از يك گيگابايت به وضعيت نامحدود افزايش يافت. جي ميل هم در واكنش به اين اقدام ياهو، گنجايش صندوق پست الكترونيك خود را به ٨/٢ گيگابايت رساند. كارشناسان معتقدند در عمل كمتر كاربري است كه بتواند اين حجم اطلاعات را در ميل باكس خود جمع آوري كند.اگر شما صاحب يك وب سايت باشيد، مي دانيد كه به طور متوسط براي اجاره ١٠٠ مگابايت فضا بايد هزينه اي در حدود ١٠٠ دلار در سال بپردازيد و براي گرفتن يك گيگابايت فضا بايد بين ٥٠٠ تا ٨٠٠ دلار در سال هزينه كنيد؛ پس هر كاربر اينترنتي به محض ثبت يك ايميل در ياهو يا جي ميل صاحب يك دارايي به ارزش تقريبي ٦٥٠ دلار شده است. اين هزينه از كجا تأمين مي شود؟
وبلاگ هاي رايگان
؛شما در يكي از سرويس دهندگان وبلاگي داخلي يا خارجي، وبلاگي براي خود ثبت مي كنيد. اين سرويس ها بسته به امكاناتشان از ٢٠ تا ٤٠٠ مگابايت فضا در اختيار شما قرار مي دهند، شما صاحب يك كنترل پانل و وبلاگ اختصاصي روي وب شده ايد و حتي با آن تجارت و درآمد كسب مي كنيد. بلاگ سرويس شما براي هر وبلاگ به طور متوسط ١٠٠ دلار هزينه مي كند. ميليون ها نفر در اين وبلاگ سرويس ها عضو هستند و صدها سرور اختصاصي روي ديتا سنترها در خارج از كشور با هزينه هاي صدها هزار دلاري از اين وبلاگ ها پشتيباني مي كنند، اين همه هزينه از كجا تأمين مي شود؟
هاستينگ رايگان
شما مي خواهيد برخي فايل هاي خود را بر روي اينترنت آپلود كنيد ، عكس يا فيلم يا نرم افزار يا فايل هاي ورد يا پاور پوينت فرقي نمي كند ، به هر حال انبوهي از وب سايتهاي آپلود رايگان در اينترنت وجود دارند كه حاضرند بي هيچ مزد و منتي فايل هاي شما را آپلود كنند اين سايتها از 10 مگابايت تا 2 گيگا بايت فضاي رايگان در اختيار شما قرار مي دهند هزينه اين حجم فضا چيزي در حدود 1300 دلار در سال است ، اين هزينه از كجا تامين مي شود ؟
رمز موفقيت سرويس هاي رايگان
؛پاسخ به اين سوال كه اين هزينه ها از كجا تأمين مي شود، مستلزم بررسي ساختار تجارت جديدي در فضاي سايبر به نام تجارت محتوا و ترافيك اينترنتي است. به عبارت ديگر امروزه در اينترنت محتوا حرف اول را مي زند. اگر امروز فليكر چند صد ميليون عكس در خود ذخيره كرده است يا يوتيوب ميليون ها قطعه فيلم نمايش مي دهد يا گوگل ميلياردها صفحه اينترنتي در سرورهاي عظيم خود ذخيره كرده است يا سرويسي مثل ياهو ٢٥٠ ميليون ايميل را پشتيباني مي كند و اگر در ايران ٢ سرويس دهنده بزرگ وبلاگي چيزي حدود ٢ ميليون وبلاگ را پشتيباني مي كنند كه در نوع خود كم نظير است، همه و همه به خاطر محتواي غني است. اولين ثروت چنين سايت هايي محتواي موجود در آن هاست. به عبارت ديگر هر چقدر محتواي (content) اين وب سايت ها بيشتر باشد، ارزش دارايي و امتياز آن ها بيشتر است به عنوان مثال سرويس وبلاگ ورد پرس با دارا بودن حدود يك ميليون وبلاگ ارزشي حدود ٢٠٠ ميليون دلار دارد.
يك آمار از ترافيك اينترنتي در جهان
؛پروفسور حسين اسلامبول چي، مديرعامل شركت DIVVIO و رئيس سابق آزمايشگاه هاي ATT در همايش نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات و تحولات آينده كه در سالن شهيد قندي وزارت ارتباطات برگزار شد، اظهار داشت: هم اكنون ٤٠ درصد از تمام ترافيك اينترنت دنيا در اختيار آمريكا قرار دارد. وي تصريح كرد: ٦٠ درصد مابقي ترافيك اينترنت در ساير نقاط جهان پخش شده كه اين رقم در آسيا ٢٠ درصد است. درحالي كه آمريكاي جنوبي ١٤ درصد از ترافيك اينترنت جهاني را در اختيار دارد، اين رقم در كشورهاي خاورميانه، تنها ٥ درصد است؛ البته سرعت افزايش ترافيك در اين مناطق به ميزان چشمگيري در حال افزايش است.
آگهي هاي متني گوگل!
؛امري كه باعث شده است گوگل ثروتمند شود، علاوه بر موتور جست وجوي قدرتمند آن، ابداع شيوه هاي نوين در تجارت و بازاريابي است. تازه ترين ارزش سهام گوگل در بازار بورس نيويورك ١٥٥ ميليارد دلار بوده است. گوگل اكنون ٣٥ سرويس اينترنتي به كاربران خود ارائه مي دهد كه تمام آن ها با يك اكانت و يوزر و پسورد قابل ارائه است. اما جالب اين است كه گوگل در هيچ يك از اين سرويس ها حتي يك بنر تبليغاتي به كاربران خود نشان نمي دهد. گوگل شيوه تبليغاتي منحصر به فرد خود را در تبليغات دارد كه به عقيده متخصصان آي تي يك اختراع در نوع خود محسوب مي شود: آگهي متني. در اين نوع آگهي سفارش جست وجوي كاربران اينترنت توأم با جست وجوهايي مي شود كه مشتريان گوگل به او سفارش داده اند. اين آگهي ها در سمت مخالف نمايش نتيجه جست وجوي موتور گوگل نمايش داده مي شود و در بالاي آن قيد شده است حاميان گوگل!
تبليغات متني گوگل كه اين روزها در قسمت هاي مختلف سايت گوگل و ديگر سايت هاي اينترنتي به چشم مي خورد، سهم اصلي در كسب درآمدهاي گوگل دارد. سرويس تبليغاتي شركت گوگل ٢ قسمت عمده دارد: ١ - قسمتي براي تبليغ دهندگان (صاحبان كارخانه ها، شركت ها، سايت هاي اينترنتي و ...) با عنوان Google Adwords
٢ - قسمتي براي تبليغ كنندگان (مديران سايت هاي اينترنتي كه در انتشار تبليغات گوگل به اين شركت ياري مي رسانند) با عنوان Google Adsense كساني كه مايلند كالا، سرويس، خدمت يا سايت خود را از طريق اينترنت به عموم كاربران اينترنتي در سطح جهاني معرفي و به اصطلاح تبليغ كنند، بهترين جايي را كه مي توانند براي تبليغات خود پيدا كنند، همين گوگل است. اين افراد با مراجعه به آدرس: http://adwords.google.com مي توانند در اين سرويس شركت گوگل ثبت نام كنند.گوگل براي عضويت در اين سرويس از كاربران خود حق اشتراك دريافت مي كند كه ميزان آن به كشور محل سكونت شخص ثبت نام كننده و نوع آگهي هاي درخواستي وي بستگي دارد. اين مبلغ براي ايران ٥ دلار آمريكاست. حق اشتراك و هزينه تبليغات همگي با كارت هاي اعتباري پرداخت مي شود.
تجارت محتوا
؛عليرضا شيرازي مدير بلاگفا مي گويد: وردپرس با عبور از سقف ١٠ ميليون بازديد صفحه (تقريبا ٢ برابر بازديد صفحات بلاگفا) و در زماني كه از لحاظ تعداد وبلاگ تقريبا با بلاگفا يكسان بوده است (نزديك يك ميليون وبلاگ) بيش از ٣٠٠ سرور اختصاصي و فعال در اختيار داشته است ... البته بخشي از آن ها كه به نظر مي رسد نبايد تعداد زيادي باشد، براي سرويس پينگ يا مقابله با كامنت هاي اسپم استفاده مي شد. اين تعداد تقريبا بيش از ١٠٠ برابر (يا حتي ١٥٠ برابر) امكانات سخت افزاري بزرگ ترين سايت هاي فارسي است و چه بسا برابر بضاعت كل تجارت هاستينگ ايران باشد.
تعداد بالايي از سرورها از لحاظ مشخصات سخت افزاري نيز در سطح بسيار بالايي قرار دارد. چنين امكاناتي بدين معناست كه اگر حتي چند سرور سايت با مشكل مواجه شود، تنها بخش كمي از وبلاگ ها با اختلال مواجه مي شود و حتي اگر يك شركت سرويس دهنده يا ديتاسنتر به طور كلي با مشكل مواجه شود باز هم سرورهاي موجود در ديتاسنتر همچنان فعال است و شايد كمتر از يك سوم ترافيك سايت مختل شود.
به گفته شيرازي، با يك حساب سرانگشتي و براساس اطلاعاتي كه اعضاي تيم وردپرس اشاره كرده اند، احتمالا اين تعداد سرور نزديك به ٥٠ هزار دلار در ماه هزينه دارد. شايد بتوان گفت كه هزينه هر ماه فعاليت وردپرس نزديك به ١٠٠ هزار دلار باشد. آيا درآمد شركت هاي مطرح هاستينگ ايراني در ماه به اين رقم مي رسد؟ اين را هم در نظر داشته باشيد كه وردپرس در وبلاگ ها يا سايت خود آگهي و تبليغات منتشر نمي كند و ازاين طريق درآمدي ندارد. البته وردپرس بي دليل هزينه نمي كند؛ حتي اگر مبلغي را كه از كاربران پولي خود دريافت مي كند، در نظر نگيريم، تنها در يك مورد كه در اكتبر ٢٠٠٧ در سايت هاي خبري منتشر شده پيشنهاد٢٠٠ ميليون دلاري براي خريد اين سايت وجود داشته است. بدون ترديد ارزش اين سايت همان طور كه در آخرين پيشنهاد نيز مشخص است، صدها برابر هزينه هاي اين سايت در طول چند سال فعاليتش است.به اعتقاد مدير بلاگفا، ظرفيت بازار آگهي هاي آنلاين، پويايي تجارت الكترونيك، كاهش هزينه هاي سخت افزاري در برابر درآمدها و همچنين رقابت سايت هاي بزرگ و مطرح باعث شده است، شاهد پيشرفت امكانات اختصاصي سايت هاي خارجي به كاربران خود باشيم. اگر واقع گرايانه به بازار تجارت الكترونيك ايران و به اين قضيه نگاه كنيم، درمي يابيم كه فاصله بسياري به خصوص از لحاظ امكانات (سخت افزاري و نرم افزاري) بين سايت هاي ايراني و نمونه هاي موفق خارجي وجود دارد؛ همان طور كه بازار كسب درآمد از سايت ها و تجارت الكترونيك نيز در ايران حتي قابل مقايسه با خارج نيست. اگر امكانات سايت هاي آن سوي آب ها صدها برابر سايت هاي ايراني است، درآمدشان را بايد در مقياس هزاران يا ده ها هزار بار بيشتر از سايت هاي ايراني اندازه بگيريم. شايد بتوان تصور كرد به عنوان مثال شركتي ايراني سرمايه گذاري عظيمي در اين زمينه داشته باشد و به عنوان مثال با اختصاص ده ها سرور، سايتي با امكانات بالا براي كاربران ايراني فراهم كند اما آيا مي توان باتوجه به بازار محدود و كوچك تجارت الكترونيك در ايران، اين سرمايه گذاري را موجه و باگذشت چند سال قابل برگشت دانست؟ اگر قرار باشد ترافيك كاربران ايراني به سوي سايت هاي خارجي باشد و پول تبليغات نيز توسط اين سايت ها دريافت شود، ديگر چه رغبتي براي راه اندازي سايت هاي فارسي يا توسعه بيشتر آن ها وجود خواهد داشت؟ اين را هم درنظر بگيريد كه هيچ كس جز يك ايراني و فارسي زبان نمي تواند نسبت به خواسته ها و نيازهاي كاربران فارسي زبان حساس باشد؛ به راستي كدام سايت ها نقش بسزايي در پيشرفت وبلاگ فارسي داشته اند؟ آيا بلاگر با وجود هزاران كاربر فارسي زبان خود رغبتي به ارائه پانل مديريت فارسي پس از سال ها نشان داد؟ حال بگذريم كه هر از گاهي شاهد بلوكه شدن كاربران ايراني از سوي سايت هاي خارجي هستيم.وي اين نكته را مطرح مي كند كه چه تضميني وجود دارد گوگل همان طور كه امروز بخش دانلود نرم افزارهاي خود را بر ايرانيان مسدود كرده است، روزي دسترسي به امكانات ديگر را مسدود نكند؟ يا مثل آن چه در ياهو اتفاق افتاد، حتي نام ايران را از بخش ثبت نام خود برندارد؟ به زبان ساده اگر بخواهيم سايت هاي ايران با سايت هاي خارجي توان رقابت داشته باشد، بايد از بازاري به همان اندازه برخوردار باشد.
جمع بندي نهايي
؛هرچقدر حجم ترافيك وب سايت هاي يك كشور بالاتر باشد، امكان كسب درآمد از محل آگهي هاي بازرگاني از اين ناحيه بيشتر است. سايت ضعيف نه بازديدكننده دارد نه آگهي؛ اصولا وفور آگهي در يك رسانه، چه روزنامه و چه وب سايت، نشانه قدرت و تأثيرگذاري آن رسانه است. قانون بازار اشتباه نمي كند و مشتري و كارفرما يا سفارش دهنده آگهي اگر از هزينه آگهي خود نتيجه نگيرد، بي جهت پول خود را در يك رسانه هزينه نخواهد كرد. بنابراين هر قدر تعداد كليك هاي انجام شده روي آگهي هاي اينترنتي بيشتر باشد، ميزان نفوذ آن آگهي بين مصرف كنندگان و مشتريان نيز بيشتر خواهد بود.متأسفانه هيچ آماري از حجم ترافيك اينترنتي و ميزان دقيق تجارت هاستينگ در ايران وجود ندارد تا بتوان در اين زمينه مقايسه اي دقيق و تطبيقي ميان ايران با ديگر كشورهاي جهان انجام داد. با اين وجود كاملا واضح است كه هنوز هيچ كنسرسيوم تبليغات اينترنتي در ايران شكل نگرفته است و تجارت اينترنتي موجود بدون هدف و فاقد ساماندهي لازم است. حتي شركت هاي تبليغاتي ايران هيچ بخشي به نام تبليغات اينترنتي ندارند و كارگزاران تبليغي با اين مقوله ناآشنا و بيگانه اند.