ضريب نفوذ اينترنت در ایران به 25 درصد رسید

حمید ضیایی پرور
براساس تازه ترين آمار اعلامي ITU«اتحاديه بين المللي ارتباطات»،ضريب نفوذ اينترنت در ايران ٤٠درصد كمتر از كشورهاي پيشرفته است. ضريب نفوذ اينترنت در ماه دسامبر ٢٠٠٧ به ٦/٢٥ درصد و تعداد كاربران اينترنت در ايران به ١٨ ميليون نفر رسيد.اين در حالي است كه براساس همين آمار، ايران در سال ٢٠٠٢ با ضريب نفوذ ٥/٧ درصد، حدود ٥/٥ ميليون نفر كاربر اينترنت داشته و اين رقم در سال ٢٠٠٥ معادل ٨/١٠ درصد و ٥/٧ ميليون نفر بوده است.

براساس گزارش منتشر شده در سايت www.internetworldstats.com كه مستند به گزارش هاي ITU است، آمار كاربران اينترنت در جهان در ماه دسامبر ٢٠٠٧ به عدد ٤٢٦/٣٥٧/٢٤٨/١ و ضريب نفوذ اينترنت در جهان به طور متوسط به ١٩ درصد رسيده است. اين در حالي است كه متوسط ضريب نفوذ اينترنت در ٣٥ كشور آسيايي ٤/١٢ درصد و تعداد كاربران اينترنت در اين منطقه ٤٥٩ ميليون نفر بوده است. همين آمار در مورد منطقه خاورميانه نيز به ترتيب ٣/١٧ درصد معادل ٥/٣٣ ميليون نفر مي باشد.به اين ترتيب با تجزيه و تحليل اين آمار مي توان اذعان داشت كه ضريب نفوذ اينترنت در ايران در ماه پاياني سال ٢٠٠٧ از متوسط (Average) آسيا و متوسط جهاني بالاتر است. اما مقايسه تطبيقي اين آمار با كشورهاي منطقه خاورميانه و غرب آسيا، نشان دهنده رتبه (Ranking) پايين ايران از نظر شاخص ضريب نفوذ اينترنت است. بر اين اساس، هر چند ايران از نظر تعداد كاربر اينترنت در منطقه غرب آسيا در جايگاه اول ايستاده است، اما از نظر ضريب نفوذ در جايگاه پنجم قرار دارد و كشورهايي مانند امارات، قطر و كويت بالاتر از ايران هستند. اين در حالي است كه طبق سند چشم انداز بايد در سال ١٤٠٤ جايگاه اول فناوري را در منطقه داشته باشيم. طي سال هاي گذشته، تلاش هاي فراواني براي كسب اين جايگاه انجام داده ايم اما متاسفانه هنوز به شاخص مورد نظر نزديك نشده ايم. ضمن اين كه كشورهايي نظير تركيه، عربستان و لبنان در نزديكي شاخص هاي ديجيتالي ما در حال حركت هستند، براساس برنامه چهارم ايران بايد در سال پاياني برنامه به ضريب نفوذ اينترنت ٣٠ درصد دست يابد، در حالي كه هم اكنون ٤ كشور منطقه داراي اين ضريب هستند!
؛آمارهاي متفارت
؛گزارش خبرنگار خراسان حاكي است، در ماه هاي اخير، آمارهاي متفاوتي درباره ضريب نفوذ اينترنت در ايران و رتبه كشورمان درميان كشورهاي خاورميانه از سوي مقامات مسئول در وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات و مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي منتشر شده كه اين امر به سردرگمي مخاطبان و مبهم ماندن اين آمار منجر شده است.براين اساس، معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري طي گزارشي در تاريخ ٢٤ آذر ١٣٨٦، اعلام كرد: ضريب نفوذ اينترنت در ايران از ١١ به ١/١٦ درصد ارتقا يافته است. طبق همين گزارش رسمي تعداد پورت هاي پرسرعت واگذار شده توسط بخش خصوصي تا ٢٠ هفته اول سال ٨٦ حدود ٦١ هزار و ٥٨٤ پورت ADSLبوده است.وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات در اجلاس تونس در تاريخ بيست و هفتم آبان ماه ١٣٨٤ گفته بود: قصد داريم تا پايان برنامه چهارم توسعه ضريب نفوذ اينترنت در ايران را حداقل به ٣٥ درصد برسانيم. در همان تاريخ يعني در سال ١٣٨٤، رشيدي مدير عامل وقت شركت فناوري اطلاعات در پاسخ به پرسش خبرنگاري در خصوص ضريب نفوذ اينترنت در ايران گفته بود: در شرايط فعلي، ضريب نفوذ اينترنت در ايران حدود ١٢ درصد است، در حالي كه ميانگين جهاني سال گذشته برابر با ٦/١٤ درصد بوده است.در تاريخ ١١/٩/١٣٨٥نيز خبري به نقل از محمد سليماني، وزير ارتباطات و فناوري، منتشر شد مبني بر اين كه ضريب نفوذ اينترنت در ايران از ١٠ درصد در سال ١٣٨٤، به ١٦ درصد و شمار كاربران اينترنت در كشور نيز از ٧ ميليون به بيش از ١١ ميليون نفر افزايش يافته است. وزير ارتباطات گفته بود: در صورت استفاده دانشگاه ها و مراكز پژوهشي از امكانات ايجاد شده جهش بزرگي در اين بخش ايجاد مي شود و شمار كاربران به بيش از ٢٠ ميليون نفر افزايش مي يابد.براساس برآوردها پيش بيني مي شود كه شمار كاربران اينترنت در ايران در سال ٢٠٠٤ به ٥ ميليون و ٦٠٠ هزار نفر و در سال ٢٠٠٥ به ١٥ ميليون نفر و در سال ٢٠٠٧ به ٣٥ ميليون نفر افزايش يابد. در همين رابطه وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات، تعداد كاربران اينترنت را در پايان سال ٨٣ در ايران حدود ٦ ميليون نفر اعلام كرد و گفت: تا پايان برنامه چهارم توسعه كشور (١٣٨٨) تعداد كاربران به ١٥ ميليون نفر مي رسد.سعيد مهديون مدير عامل شركت فناوري اطلاعات نيز اظهار كرد: ضريب نفوذ اينترنت در كشورمان به طور متوسط ١/١٦ و متوسط آن در جهان ٦/١٦ است و تعداد كاربران نيز به ٢/١١ ميليون نفر و در جهان به ١/١ ميليارد نفر رسيده است.وي گفت: رتبه ايران در فرصت شاخص ديجيتالي ٨٩ صدم، در زيرساخت ١٨ صدم و در استفاده از اين بخش ٤ صدم است كه اين آمار در قاره آمريكا در بخش فرصت ٨٩ صدم، زيرساخت ٢٧ صدم و استفاده ٢ دهم است. بيشترين آمار براي كره جنوبي است كه در بخش فرصت ٩٩ صدم، زير ساخت ٧٤ صدم و استفاده ٦٧ صدم مي باشد. فرصت شاخص ديجيتالي (DAI) شاخصي است كه براساس رتبه صفر تا يك در مورد استانداردهاي دسترسي به محيط هاي ديجيتالي در هر كشور سنجيده مي شود.

؛بررسي دلايل پايين بودن ضريب نفوذ اينترنت در ايران
؛سوال اين است كه چرا نام ايران با وجود جمعيت ٧٠ ميليوني و جوانش در فهرست كشورهاي پركاربر دنيا و كشورهاي با ضريب نفوذ اينترنت بالا ديده نمي شود؟
در اين خصوص دلايل بسياري مي توان آورد: محدود شدن سرعت، فيلترينگ سايت ها، همكاري نداشتن مناسب دولت با بخش خصوصي، نبود تلاش براي بومي كردن فرهنگ اينترنت و بالاخره قيمت بالاي اينترنت در ايران. كشوري مانند كره جنوبي در سال ٢٠٠٠، ١٩ ميليون كاربر و در سال ٢٠٠٦، نزديك به ٣٤ ميليون كاربر داشت. يعني در مدت ٦ سال ضريب نفوذ اينترنت خود را از ٦/٣٩ به ٦٧ درصد رساند. در جدول آمارهاي تهيه شده، يكي از نكته هاي قابل توجه، تسخير ٨/٧٧ درصدي فضاي اينترنتي دنيا، توسط تنها ٢٠ كشور است. باز هم در ميان اين ٢٠ كشور، فاصله تعداد كاربران اينترنت بين كشور اول يعني ايالات متحده آمريكا و كشور دوم، چين بسيار است، در صورتي كه جمعيت چين ٤ برابر جمعيت آمريكاست. در هر صورت تا زماني كه سياست گذاري درستي در زمينه استفاده از ظرفيت هاي اينترنت براي توسعه در امر تجارت، بانكداري، اقتصاد، آموزش، بهداشت، كشاورزي و انتقال دانش و فناوري انجام نشود، نمي توان چندان توقع داشت كه ضريب نفوذ اينترنت در ايران از اين حد بالاتر برود. اين در حالي است كه هم سند چشم انداز و هم قانون برنامه چهارم، بر اصل دانايي محوري تاكيد كرده است.
؛نحوه اندازه گيري ضريب نفوذ اينترنت
؛سوال اساسي اين است كه كاربر اينترنت كيست و منظور از ضريب نفوذ اينترنت چيست و يا از ضريب نفوذ چه تعريفي ارائه مي شود؟ در مورد كاربر اينترنت هيچ تعريف خاصي وجود ندارد. اما شايد بتوان گستره تعريف كاربر اينترنت را به اين ترتيب فرض كرد:١ - كسي كه رايانه+ مودم يا اتصال به اينترنت دارد٢ - كسي كه به صورت تفنني وبه عنوان مثال هفته اي ٢ ساعت به اينترنت وصل مي شود( هفته اي ٢ ساعت يعني روزانه كمتر از ٢٠ دقيقه)در روش انتخابي براي تخمين تعداد كاربر توسط شركت فناوري اطلاعات، كاربر كسي فرض شده است كه حداقل هفته اي ٢ ساعت از اينترنت استفاده كند.همچنين از نظر كارشناسان مي توان از روش هاي زير براي تخمين تعداد كاربران استفاده كرد:١ - تعداد پورت Dial up كشور ٢ - ميزان ساعت توليدي اينترنت ٣ - ميزان پهناي باند مصرفي ٤ - تعداد رايانه موجود در كشور ٥ - بافت جمعيتي. بررسي كارشناسي درباره هر يك از فاكتورهاي مذكور نشان مي دهد كه ميزان برآوردها درباره ضريب نفوذ اينترنت در ايران با واقعيت هاي موجود جامعه كشور تفاوت هاي آشكاري دارد. به عنوان مثال در حوزه شاخص پهناي باند مصرفي كه از قضا در آمارهاي ITUنيز براي آن رتبه بندي در نظر گرفته شده است و كيفيت دسترسي كاربران را به اينترنت معين مي كند، براساس همين آمار در سال ٢٠٠٧ تنها ٤٦٥هزار و ١٠٠ نفر معادل ٧ دهم درصد از كاربران ايراني به اينترنت پرسرعت دسترسي داشته اند. البته حتي تعريف اينترنت پرسرعت نيز در ايران و جهان متفاوت است. طبق ابلاغيه رسمي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، كاربران ايراني تنها مي توانند تا سقف ١٢٨ كيلوبيت در ثانيه به اينترنت متصل شوند، در حالي كه سرعت خطوط ADSLدر دنيا تا ٢ مگابيت در ثانيه است!

؛گزارش مركز پژوهش هاي مجلس
؛شايد به همين دليل است كه مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي با انتشار گزارشي، ضمن تاكيد بر نقش اينترنت در پيشرفت كشور، خواستار توسعه زيرساخت ها، فرهنگ سازي، آموزش و اقتصادي شدن قيمت اينترنت در كشور شد. در اين گزارش تصريح شده است: باوجود اين كه پهناي باند- ارتباط اينترنتي- كشور در سال هاي اخير رشد قابل ملاحظه اي كرده، با اين وصف ايران در بين كشورهاي هدف در چشم انداز از لحاظ ضريب نفوذ اينترنت در جايگاه نامناسبي (رتبه دهم) قرار گرفته است. اين گزارش با بيان اين كه هم اكنون تعداد كاربران اينترنت بيش از يك ميليارد و ١٧٣ ميليون نفر است، خاطرنشان كرد: قاره آسيا به تنهايي ٣٧ درصد كاربران اينترنت جهان را در خود جاي داده است.در بخش ديگري از اين گزارش آمده است: محاسبه ضريب نفوذ اينترنت كشور مستلزم وجود آمار تعداد كاربران است كه متاسفانه در كشور ما به دليل زمان بر و هزينه بر بودن تهيه آمار در عرصه هاي بسياري از جمله در مورد تعداد كاربران اينترنت اطلاعات دقيق و مطمئني وجود ندارد و سازمان ها و نهادهاي مجري فناوري اطلاعات و ارتباطات، با استفاده از روش ها و فرمول هاي تخميني غيردقيق، غيرعلمي و بزرگ نمايانه به تخمين تعداد كاربران كشور مي پردازند. براساس اين گزارش از لحاظ تعداد كاربر اينترنت در منطقه، ايران پس از كشورهاي تركيه و پاكستان در رده سوم قرار دارد، لكن از لحاظ ضريب نفوذ اينترنت كشورها در رده دهم و البته در جايگاهي بالاتر از عربستان، پاكستان، مصر و سوريه قرار گرفته است.البته شايان ذكر است كه آمار اعلام شده مركز پژوهش ها نيز قديمي است و اين عدد و رقم ها براساس آخرين آمار ITUدستخوش تغيير شده است.

؛ضريب نفوذ اينترنت در ايران هشداردهنده است
؛كارشناسان درخصوص كندي شاخص ضريب نفوذ اينترنت در ايران هشدار مي دهند. محمد نهاونديان، رئيس اتاق بازرگاني ايران، از اين كه شاخص ضريب نفوذ اينترنت در ايران و نيز استفاده بنگاه هاي اقتصادي از تجارت الكترونيكي ناچيز است، انتقاد كرده و خواستار تلاش بيشتر بخش خصوصي و دولت براي اصلاح آن شده است. وي با بيان اين كه ضريب نفوذ اينترنت در كشورمان در سال ٢٠٠٥ حدود ١/١٠ درصد بوده است، افزود: براساس اطلاعات منتشر شده، كشورمان در رتبه ١٠٥ در شاخص فرصت ديجيتالي قرار داشته كه در شاخص گروه زيرساخت و بهره برداري پيشنهاد شده از سوي Wfifنمره بسيار هشداردهنده اي است و در حالي كه در اين فاصله كشور تركيه رتبه يك جهاني را به خود اختصاص داده و مراكش ٣٦ پله صعود كرده اما كشورمان در وضعيت خوبي قرار نگرفته است. نهاونديان گفت: براساس آمار، ضريب نفوذ اينترنت در سال ٢٠٠٥ در مالزي ٤٤ درصد، هنگ كنگ ٥٠ درصد و كره ٦٩ درصد بوده است. رئيس اتاق بازرگاني ايران وضعيت فعلي ضريب نفوذ اينترنت در كشورمان را با توجه به پيش بيني سند چشم انداز براي دستيابي به موقعيت نخست، بسيار تكان دهنده خواند و بر لزوم مشخص شدن بايدها و نيز مولفه هاي مورد نياز براي برنده شدن در اين مسابقه تاكيد كرد. نهاونديان همچنين ميزان نفوذ اينترنت در سال ٢٠٠٥ را در كويت ١/٢٦ درصد، قطر ٩/٢٦ درصد، امارات ١/٣١ درصد و در تركيه ٩/٢٩ درصد برشمرد.
دكتر علي اكبر جلالي استاد دانشگاه علم و صنعت نيز ضريب نفوذ اينترنت در برخي كشورها مانند استراليا را ٧٠ درصد دانست و اظهار داشت: اين رقم نشان دهنده فاصله بسيار ما با ديگر كشورهاي در حال توسعه است. وي با اظهار اين مطلب كه ايران در مقايسه با ١٢ كشور همسايه، پس از عراق، قطر، بحرين، امارات، پاكستان و تاجيكستان در جايگاه هفتم اين جدول قرار دارد، افزود: يكي از اشكالات اساسي بر سر توسعه ICTدر ايران، در محور قرار نگرفتن اين فناوري براي انجام امور مختلف است. در كشوري مانند سوئيس، بيش از ٢ هزار و ٥٠٠ دلار به ازاي هر نفر براي ICT هزينه مي شود، در صورتي كه اين رقم براي كشور ما ٩ دلار به ازاي هر فرد است. به اعتقاد جلالي، اين آمار نشان مي دهد كه ICTدر كشور ايران به صورت محور مطرح نيست. اين استاد دانشگاه، در ادامه گفت: امارات متحده عربي، سياست خاصي را براي توسعه اينترنت در اين كشور تعريف كرده است و طبق برنامه بيشتر كابل هاي فيبر نوري مسير شرق به غرب دنيا از اين كشور مي گذرد و دبي كه تاكنون به عنوان مركز توزيع كالا در دنيا معروف بود، هم اكنون به عنوان ترمينال تجارت الكترونيكي دنيا نيز مطرح شده است وداده هاي ديجيتالي دنيا در دبي توزيع مي شود. جلالي با اظهار تاسف از محدود بودن تعداد نقاط دسترسي به اينترنت در كشورمان، گفت: به همين دليل با كوچك ترين اتفاق، بخشي از اينترنت در كشور قطع مي شود؛ در حالي كه امارات متحده عربي، به علت تعداد زياد خطوط اينترنت، تقريبا هيچ زماني دچار قطعي يا اختلال نمي شود.