خسوف جزئي - گفتگو با مدير انجمن نجوم آماتوري ايران

مشاهده اجرام و رخدادهاي آسماني براي همه انسان ها لذت بخش و شگفت آور است.
نظم بسيار دقيق حركت سيارات و ستاره ها سبب مي شود كه دانشمندان علوم نجوم واخترشناسي با انجام محاسبات، زمان وقوع بعضي از رويدادهاي نجومي را به طور دقيق پيش بيني كنند و در اختيار ما بگذارند. در 2 هفته اي كه تا پايان شهريورماه و آغاز فصل پاييز باقي مانده است ما قادربه رويت پديده هاي زيبايي در آسمان خواهيم بود. به عنوان مثال ماه گرفتگي امشب هرچند جزئي است ولي رويت آن خالي از لطف نيست. خبرنگار ما براي آگاهي از رخدادهاي نجومي روزهاي آتي، با مهندس مسعود عتيقي مدير انجمن نجوم آماتوري ايران گفتگويي انجام داده كه به شكل فهرست تنظيم شده است.
پنج شنبه 16 شهريورماه: امشب شاهد وقوع خسوف جزئي هستيم. اين ماه گرفتگي در آسيا و اروپا قابل مشاهده و رصد است. چون بخش كوچكي از سايه زمين بر روي ماه مي افتد، درصد ماه گرفتگي بسيار ناچيز حدود 12 درصد است، بنابراين، خسوف، همانند ابر قرمزرنگي فقط بالاي ماه را فرا مي گيرد. با اين وجود ماه گرفتگي در سراسر كشور قابل رويت است.
- سه شنبه 21 شهريور: سه شنبه شب شاهد اختفاي بسيار زيبايي از خوشه پروين خواهيم بود. مخفي شدن يك جرم كوچك آسماني در پشت يك جرم بزرگ تر را اختفا مي گويند. اختفاي خوشه پروين از اين جهت اهميت دارد كه در حقيقت يك جرم بزرگ تر در خفاي يك جرم كوچك تر قرار مي گيرد. علت اين رخداد اختلاف فاصله 2 جرم مذكور با زمين است. در اين حالت ماه كه جرم كوچك تري دارد و در فاصله 380 هزار كيلومتري از زمين قرار گرفته است، با خوشه پروين كه جرم بسيار بزرگ تري دارد و متشكل از چندين ستاره مي باشد حدود 500 سال نوري از زمين فاصله دارد، در يك راستا قرار مي گيرد. با اين كه نور ماه يك عامل مزاحم در رصد ستاره هاي خوشه پروين به حساب مي آيد ولي اين پديده با چشم غيرمسلح قابل مشاهده است. اختفا از ساعت 23 و 2 دقيقه شروع مي شود و به ترتيب ستاره هاي خوشه پروين در پشت ماه مخفي و سپس آشكار مي شوند. اين رخداد سبب آشكار شدن جهت حركت واقعي ماه مي شود. ما تصور مي كنيم كه حركت ماه از شرق به غرب صورت مي گيرد ولي هنگام اين رخداد با توجه به اين كه ستاره ها ظاهرا از سمت چپ در پشت ماه مخفي مي شوند و بعد از اختفا از سمت راست بيرون مي آيند جهت واقعي حركت ماه مشخص مي شود كه از چپ به راست و از غرب به شرق است. بايد توجه داشت كه دفعات رخداد اين اتفاق زيبا، در طول يك سال مشخص نيست و به همين دليل احتمال دارد در طول يك سال دو بار شاهد آن باشيم و سال ديگر اصلا" چنين اتفاقي رخ ندهد.

-جمعه 24 شهريور ماه: در اين روز شاهد يك پديده غير رصدي خواهيم بود كه در طول قرن 21 بي نظير است و طي 37 سال اخير هم چنين اتفاقي براي ماه يا هيچ سياره ديگري رخ نداده است؛ در اين روز ماه در بالاترين ميل شمالي خود قرار مي گيرد؛ ميل شمالي نظير عرض جغرافيايي است كه نسبت به استواي سماوي در كره آسمان مشخص مي شود. طي اين رخداد، ماه به 28 درجه و 43 دقيقه يعني بيشترين فاصله با استواي سماوي مي رسد. (استواي سماوي نظير خط استوا در كره آسمان است). اين واقعه رصدي نيست. ولي به خاطر محاسبه مختصات مكان قرارگيري ماه در كره آسمان اهميت دارد.
- سه شنبه 28 شهريورماه: هلال صبحگاهي در بامداد 28 شهريورماه همنشين سياره زحل يا كيوان است. فاصله ماه و كيهان 2 درجه است و اگر ما دستمان را به سوي ماه به صورت كشيده نگاه داريم، فاصله اين 2 جرم آسماني به اندازه يك بند انگشت يا همان2 درجه خواهد بود. حلقه هاي زيباي زحل در اين اتفاق قابل رويت نيست ولي اين سياره به صورت يك جرم زردرنگ در نزديكي ماه ديده مي شود.
- پنج شنبه 30 شهريورماه: در اين روز براي آخرين بار هلال صبحگاهي ماه شعبان با چشم غيرمسلح قابل رويت است. بامداد پنجشنبه، در پايين و سمت چپ هلال، سياره ناهيد به صورت يك جرم پرنور سفيدرنگ ديده مي شود.

- جمعه 31 شهريورماه: يك كسوف حلقوي در آسمان پديدار مي شود كه در هيچ كجاي ايران قابل رصد نيست. خورشيدگرفتگي يا كسوف حلقوي هنگامي اتفاق مي افتد كه قطر ماه از نظر ظاهري و زاويه اي نمي تواند قطر خورشيد را به طور كامل بپوشاند. علت كوچك و بزرگ شدن قطر ظاهري ماه، مكان قرارگيري آن نسبت به زمين است و قمر زمين گاهي در كم ترين فاصله و يا حضيض و گاهي در بيشترين فاصله و يا اوج قرار مي گيرد. از آنجايي كه ماه در روز جمعه 31 شهريور، بيشترين فاصله با زمين را داراست، بنابراين قطر ظاهري آن كوچك تر از قطر خورشيد است و به هنگام قرارگيري در يك راستا، خورشيد به طور كامل پوشيده نمي شود بلكه به طور حلقوي قابل مشاهده است؛ در اين رخداد، تاج زيباي خورشيد نيز ديده نمي شود اما حلقه اي از آتش در اطراف سياهي ماه پديدار است. كسوف حلقوي در كويان فرانسه، سورينام و غنا ديده مي شود.