نقشه جامع علمي در قالب سند توسعه علمي

مركز سياست هاي علمي كشور و پژوهشكده اطلاعات و مدارك علمي ايران، از جمله مراكزي به شمار مي روند كه مستقيم يا غير مستقيم در ترسيم نقشه جامع علمي كشور، موثر هستند. مركز سياست هاي علمي كشور، وابسته به وزارت علوم، در حال تهيه سند توسعه علمي كشور است و پژوهشكده اطلاعات و مدارك علمي ايران، در حال سامان د هي طبقه بندي علمي اطلاعات و ايجاد پايگاه هاي اطلاعاتي در 3 زمينه علوم پايه، فني و كشاورزي مي باشد. خبرنگار گروه دانش و فناوري خراسان با روساي اين 2 مركز؛ دكتر آريا الستي، رئيس مركز تحقيقات سياست علمي كشور و عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي شريف و دكتر حسين قريبي رئيس پژوهشكده اطلاعات و مدارك علمي ايران و عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت مدرس مصاحبه كرده است كه از نظر شما مي گذرد.

گفتگو با دكتر آريا الستي، رئيس مركز سياست هاي علمي كشور

س: پتانسيل هاي مركز سياست هاي علمي ايران در راستاي ترسيم يك نقشه جامع علمي، چيست¬ ؟
- چارچوب سند توسعه علمي كشور، كه پيش نويس آن در اين مركز در حال تدوين است، مي تواند در برگيرنده نقشه جامع علمي باشد. تهيه اين سند در ايران، همانند كشورهاي پيشرفته، يك پروژه ملي و ميان مدت است كه تدوين آن حدود 2 تا 3 سال به طول مي انجامد و ان شاءا... در سال 1388 آماده بهره برداري و اجرا مي شود.
س- در اين دوره سه ساله تا تدوين سند چه بايد كرد؟
¬ - ما در حال تهيه يك پيش نويس سند با كاربرد كوتاه مدت هستيم كه تا زمستان سال جاري اجرايي مي شود.

س- چرا اين سند كه به اعتقاد شما همان نقشه جامع علمي است، يك سند ميان مدت محسوب مي شود¬ آيا ما به سند بلند مدت براي توسعه علمي كشور نياز نداريم؟
¬- اعتبار اين گونه سندها در كشورهاي پيشرفته، 5 تا 6 سال است و پس از طي هر دوره، براي هماهنگ شدن با پيشرفت هاي روز دنيا تعويض مي شود. به طوري كه سند جديد، در هر دوره، دقيق تر، جامع تر، كامل تر و به روزتر از دوره قبل مي باشد. در كشور ما سند چشم انداز 20 ساله، يك سند بلند مدت است. اهداف نهايي اسناد كوتاه مدت و ميان مدت بايد در جهت رسيدن به اهداف سند چشم انداز 20 ساله باشد.

س- محتواي سند ميان مدت شامل چه مواردي است¬؟
- مفاد مهم سند عبارتند از،بهينه سازي، گزينش و تعيين اولويت پژوهش و فناوري، هدف گذاري و تدوين برنامه هاي دقيق و منسجم كه ما را به مقصودمان برساند.

س- آيا ما تاكنون نقشه اي براي توسعه علمي كشور نداشته ايم¬؟
- مسلما" داشته ايم، لي تحقق اهداف سند چشم انداز، نيازمند يك عزم جدي براي تدوين يك سند يا نقشه در سطح ملي است. چرا كه رشد علمي در هر كشور مرهون تلاش و برنامه ريزي فرابخشي و ملي است.

س- اركان يك نقشه جامع علمي چيست؟
¬- نقشه جامع علمي كه ما نام آن را سند توسعه علمي كشور گذاشته ايم بر پايه هايي همچون، مطالعات آينده نگاري، برنامه ريزي استراتژيك و سنجش و پايش بنا مي شود. يعني در ابتدا بايد جايگاهي علمي كشور را بر اساس مطالعات دقيق ملي و بين المللي مشخص كنيم سپس يك هدف گذاري واقع بينانه داشته باشيم و براي رسيدن به آن، راهكارهاي صحيح و روشني ارائه كنيم. با پيش بيني يك سيستم پايش، نحوه حركت صحيح و يا انحرافي را به دقت زير نظر داشته باشيم تا هر انحرافي مشخص و تصحيح شود. البته چون سند چشم انداز ما، تطبيقي است بايد سيستم سنجش و پايش، ملي و بين المللي باشد. به عنوان مثال براي كسب مقام اول علمي در منطقه، نيازمند جهش علمي نسبت به وضعيت گذشته خود و نيز ديگر كشورهاي منطقه هستيم. س- آيا طرح چنين سند يا نقشه اي مشكل ما را حل مي كند¬ خير، هشدار مقام معظم رهبري به همين علت بود. عملياتي كردن يك نقشه، بسيار مهم تر و مشكل تر از تهيه و تدوين آن است به عنوان مثال توصيه اكيد رهبري براي حمايت از نخبگان، سبب تهيه طرح ها و برنامه هايي شد كه تاكنون جنبه اجرايي به خود نگرفته است.

س- پيامد اين بي برنامگي چيست¬؟
- حركت بدون برنامه ريزي، اتلاف انرژي و به هرز رفتن منابع انساني و مالي است. هيچ كشوري بدون برنامه و عمل به پيشرفت نرسيده است و ما هم از اين امر مستثني نخواهيم بود.

گفتگو با دكتر قريبي، رئيس پژوهشكده اطلاعات و مدارك علمي ايران

س- مهم ترين ويژگي يك برنامه جامع علمي چيست؟
¬ - يك نقشه فراگير بايد قابل درك باشد يعني مسير حركت در نقشه بايد از چنان وضوحي برخوردار باشد كه احتمال انحراف را به صفر و ما را به هدف برساند.

س- چرا ما به يك برنامه جامع نياز داريم؟
- ما به دنبال مديريت كشور به وسيله علم و دانش هستيم. هدايت و پيشبرد بر اساس دانش، مستلزم داشتن يك برنامه جامع و كامل است.

س- براي مشخص كردن وضعيت علمي كشور در حال حاضر، چه فاكتورهايي لازم است و چه مواردي بايد مد نظر قرار گيرد¬؟
- براي اين منظور، خرووجي هاي مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي و نيز گزارش هاي بخش هاي اجرايي كشور جمع آوري مي شود. خروجي هاي مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي عبارتند از: كتب علمي، پايان نامه هاي دانشجويي و حوزوي، مقالات ارائه شده در كنفرانس ها، انتشار مقالات به صورت كتبي، الكترونيك و اينترنتي، طرح هاي تحقيقاتي، فيلم ها و سخنراني هاي علمي و نيروي انساني دانش آموخته. اين خروجي ه، شاخص هاي علمي سنجي را تشكيل مي دهند. گزارش بخش هاي دولتي و سياست گذاري كشور مانند صنعت، كشاورزي، پزشكي، مجمع تشخيص مصلحت، سازمان برنامه و بودجه، دولت و مجلس و... خروجي هاي بخش هاي اجرايي را تشكيل مي دهند. با استفاده از خروجي هاي ذكر شده، مي توانيم نقشه جامعي از وضعيت موجود كشور تهيه كنيم.

س- براي استفاده بهينه از خروجي هاي ذكر شده چه كارهايي لازم است؟
¬ طبقه بندي علمي و ايجاد پايگاه هاي اطلاعاتي براي هر يك از موارد مذكور لازم است براي سامان دهي اطلاعات موجود نياز به اصطلاح نامه داريم. هدف اصطلاح نامه، ترجمه زبان طبيعي خروجي ها به نمايه است. نمايه ها در مرحله بعدي تبديل به » داده« مي شود و با استفاده از داده ها، پايگاه هاي اطلاعاتي ايجاد مي شود. و در كنار هم قرار مي گيرد، به اين ترتيب اطلاعات مربوط به هر رشته علمي با جزئيات آن، به راحتي قابل دسترسي، استخراج و ارزيابي مي شود.

س- طبقه بندي دقيق و علمي اطلاعات چه مزايايي دارد¬؟
- با داشتن حجم عظيمي از اطلاعات طبقه بندي شده، جريان دانش كشور مشخص مي شود. نقاط ضعف و قوت بخش هاي مختلف آموزشي- تحقيقاتي و دستگاه هاي اجرايي و سياست گذاري هويدا مي شود و بالاخره مي توانيم جايگاه فعلي كشور را از نظر علمي تشخيص دهيم و آن را با ديگر كشورها مقايسه كنيم، با بهره گيري از اين اطلاعات مي توانيم برنامه و نقشه جامعي ترسيم كنيم كه ( با اطلاع از جايگاه كنوني) چشم انداز آينده ما در آن تعيين و مشخص و راه هاي رسيدن به هدف روشن شده باشد.

س- مديريت كشور بر اساس يك نقشه فراگير و كامل چه محاسني دارد؟
- امام صادق (ع) مي فرمايند: هيچ فقري بدتر از بي دانشي نيست. بنابراين سيطره بر دنياي مادي، مستلزم بهره گيري صحيح از دانش است. رفاه اجتماعي، مسكن مناسب، سلامت افراد، بهداشت جسمي و رواني و اقتصاد پويا، در گرو ارتقاء سطح علمي كشور است. قطعا" برنامه ريزي و داشتن يك نقشه، افق هاي روشني بر كشور ما مي گشايد و ما را در بهره مندي از موهبت هاي الهي و اعتلاي كشور ياري مي كند.