بوروکراتها و تکنوکراتها در عصر اينترنت

بوروکراتها و تکنوکراتها بوروکراتها، ديوان‌سالاري‌ها، قرطاس بازها، ديواني‌ها، اداري‌ها، هر چه که اسمش را مي‌خواهيد بگذاريد، اشکالي ندارد. اينها حاکمان اصلي سيستم اداري هستند. آنها هستند که مي‌گويند ارباب رجوع چه بايد بکند، چه نبايد بکند؟
چه مدرکي يا سندي را بايد بياورد، به کجا برود؟ چه امضايي را بگيرد و چه مراحلي را طي کند.
بوروکراتها دوست دارند مراجعه‌کننده را از اين اتاق به آن اتاق بفرستند، از اين دبيرخانه به آن دبيرخانه از اين طبقه به آن طبقه. آنها تعيين مي‌کنند که پاي ورقه هر مراجعه کننده چند پاراف، امضاء و تاييد و دستور و پي نوشت بايد داشته باشد.
سلسله مراتب را آنها مي‌دانند، امروز برو فردا بيا، منتظر باش.تماس بگير، جلسه است، امکان ندارد و بايد ضوابط رعايت شود ورد دهان بوروکراتها است. اصولا آنها اين همه مقررات و کش و قوس و اين طرف و آن طرف کشاندن مراجعه کننده را براي اين انجام مي‌دهند که اگر نکنند، موجوديتي نخواهند داشت اگر قرار باشد کار هر فرد، در يک اتاق انجام شود، ديگران چه کاره‌اند؟
براي پرداخت يک قبض 500 توماني بايد اول بروي پيش يک کارشناس مسئول، فيش بگيري، آدرس بگيري و 2 کيلومتر آن طرف ‌تر به شعبه بانکي که آنها تعيين کرده‌اند، پول واريزکني و برگردي فيش را تقديم کني. تازه متوجه مي‌شوي که بايد يک سري مدارک جديد بياوري، وقتي مي‌پرسي چرا اين مدارک را همان اول نخواستيد پاسخ مي‌دهند، ما مسئول کار ديگران، نيستيم اين مشکل شما است، کسي از شما دعوت نکرده بود اينجا تشريف بياوريد،

جالب تر اينکه بوروکراتها، سطح‌بندي مختلف هم دارند، مدير کارشناس و مسئول. مديران خود به دسته‌هاي مختلف تقسيم مي‌شوند، رئيس دايره، رئيس اداره، مديرکل، معاون و رئيس کل. هيچ يک از اين مديران، تاکنون به اين فکر نکرده‌اند که در عصر اينترنت و ماهواره چگونه مي‌شود کار ارباب رجوع را راحت‌تر انجام داد. آنها مدير خودشان هستند و اگر ارباب رجوع، مداوم مراجعه نکند پس فرق مدير و ارباب رجوع چيست؟
بهترين تصميم‌ها و سياستگذاري‌هاي اجرايي و قانوني مي‌تواند در چرخه بروکراسي‌ اداري گرفتار آمده و خنثي و بي‌اثر شود شايد الان که اين سطور را مي‌خوانيد هر يک از شما ادارات مختلفي مانند شهرداري، دادگستري، دارايي، بانک، تامين ‌اجتماعي، آموزش و پرورش، دانشگاه، نيروي انتظامي، بيمارستان، استانداري و يا چندين سازمان و اداره ديگر پيش چشمتان مجسم شود و قطعا هر يک از شما چندين خاطره مفصل از فرآيند اداري پيچ در پيچ اين نهادها در ذهن داريد.
مشکل بروکراسي در ايران و بسياري از کشورهاي جهان به عنوان يکي از دلايل عقب‌افتادگي و توسعه نيافتگي مطرح مي‌شود.

دوستي تعريف مي‌کرد که براي ثبت‌نام در يک دانشگاه سوئد از 2 ماه قبل وقت خاصي را تنظيم و به او اعلام کرده بودند زمان مقرر ساعت 15:10 صبح بود، دو ست ما ساعت 10 مراجعه مي‌کند و پاسخ مي‌شنود ساعت 15:10 است و راس 30:10 کار شما به اتمام مي‌رسد، و چنين نيز شده بود.
چگونه است که در کشورهاي توسعه يافته سيستم اداري قادر است زمان رسيدگي به يک پرونده را از 2 ماه قبل پيش‌بيني کند و راس ساعت مقرر آنرا انجام دهد، اما در سيستم بوروکراسي ما، ارباب رجوع بايد پاشنه در اداره را از جا درآورد تا به کارش رسيدگي شود؟
در مقابل بوروکراتها، تکنوکراتها قرار دارند که کارشان فني و تکنيکي است. آنها به جاي کاغذ بازي، کار انجام مي‌دهند. توليد و محصول دسترنج آنها قابل اندازه‌گيري است، بوروکراتها فقط زمان را سپري مي‌کنند و واحد اندازه‌گيري کار آنها، ساعت کاري است. تکنوکراتها در همه نهادها با بوروکراتها ميانه خوبي ندارند. البته اين دو لزوما" ضد هم نيستند، اما بوروکراتها اگر بتوانند و از دستشان برآيد چوب لاي چرخ تکنوکراتها مي‌گذارند.
مهندسان از جمله تکنوکراتهايي هستند که به عنوان مثال با طراحي سيستم‌هاي مبتني بر فناوري اطلاعات و اتوماسيون، کاروکاسبي بوروکراتها را کساد مي‌کنند.

در ايران برنامه‌هاي مختلفي تحت عنوان «تحول اداري»، «انقلاب اداري» و... طراحي و اجرا شده است، ولي واقعيت اين است که اين برنامه‌ها به جاي حذف مراحل طولاني بوروکراتيک، خود مراحل جديدي به آن افزوده و منجر به ايجاد ساختارهاي جديد شده‌اند، آنچه نارضايتي عمومي ناميده مي‌شود تا حد زيادي ناشي از نحوه سرويس‌دهي همين بدنه بوروکراتيک دولتي به مردم عادي است فساد اداري، رشوه‌خواري و رشوه‌دهي، رانت و برخي ديگر از تخلفات اداري، معلول همين وضعيت پيچيده و درهم تنيده است.
براي تغيير اين کلاف سردرگم تنها راه چاره، داشتن تفکر سيستمي و نگاه مردمي محور است. نگاهي که به جاي ايجاد ساختارهاي جديد اداري، فرآيندهاي پرپيچ و خم اداري، ضوابط و آيين‌نامه‌هاي متراکم و زايد و کاغذبازي‌هاي بي‌مورد را اصلاح کند. برخي مديران ايراني با چنين تفکري نشان داده‌اند که مسئله‌دارترين سازمانها نيز اصلاح‌پذير هستند.