قرص برنج مرگ را هديه ميكند نه نشاط

شايد تا چند هفته اخير خيلي از ما حتي اسم قرص برنج را نشنيده بوديم ولي با مرگ 4 نوجوان در تهران که علت آن مصرف اين قرص بود، اسم آن بر سر زبان‌ها افتاد. به هر ترتيب اکنون بايد براي همه ما محرز شده باشد که مسموميت با قرص برنج خطرات غيرقابل جبران و حتي مرگ را به همراه دارد و تاکنون پادزهر مناسبي براي آن شناخته نشده است.
البته متاسفانه در مناطق شمالي ايران موارد مسموميت شديد منجر به مرگ در اثر مصرف عمدي يا اتفاقي اين سم ديده شده است. علاوه بر اين در کشورهاي ديگر نيز سالانه تعداد قابل توجهي در اثر مسموميت ناشي از آن جان خود را از دست مي‌دهند. به عنوان مثال درگزارشي از هندوستان ميزان مرگ و مير ناشي از مسموميت با فسفين‌ها از جمله آلومينيوم فسفايد ( فسفيد آلو مينيوم يا قرص برنج) 49 درصد گزارش شده است جاي بسي تاسف است که برخي سودجويان، اين قرص را به عنوان قرص‌هاي روان‌گردان معرفي کرده‌اند، در حالي که جز مرگ و کماهيچ تاثير ديگري بر مصرف ‌کننده ندارد. در هر صورت فروش آن در عطاري‌ها ممنوع شده و پزشکي قانوني کشور هم خواستار حذف اين سم از سموم مورد استفاده کشاورزان شده است. رئيس آزمايشگاه سم‌شناسي پزشکي قانوني هم اعلام کرده است با موافقت‌هاي انجام شده با سازمان حفظ نباتات، قرص برنج در حال جمع‌آوري است و بر اساس برنامه‌ريزي انجام شده، نهايتا" تا شهريور ماه 86 از بازار سموم حذف مي‌شود.

براي اطلاع از موارد استفاده از اين قرص و تاثيرات آن بر انسان با دکتر عبدالکريم پژومند، رئيس بخش مسمومين بيمارستان لقمان و عضو هيئت علمي دانشکده علوم پزشکي دانشگاه شهيد بهشتي گفت و گويي انجام داده‌ايم که در پي مي‌آيد:

دکتر عبدالکريم پژومند، پيرامون ترکيب قرص برنج توضيحاتي داده و با اشاره به قيمت پايين عرضه آن علي‌رغم مهلک بودنش مي‌گويد: قرص برنج که اسم علمي آن «‌قرص فسفيد آلومينيوم» و اسم فرنگي آن «‌سلفوس» مي‌باشد، ماده‌اي است با ترکيب فسفيد که به صورت قرص‌هاي سه گرمي، به رنگ خاکستري تيره در بسته‌هاي استوانه‌اي، به ميزان 10 قرص در هر بسته عرضه شده و با قيمتي نازل( 200 تومان) فروخته مي‌شود.
رئيس بخش مسمومين بيمارستان لقمان در تشريح خواص اين قرص و موارد استفاده از آن مي‌افزايد: اين قرص خاصيت تصعيد ( تبديل جامد به بخار) دارد و در اثر اين تصعيد، گاز فسفين يا PH3 آزاد مي‌کند و گاز آزاد شده سبب مي‌شود لارو يا حشراتي که در دانه‌هاي غلات به ويژه غلات انبار شده رشد کنند که درمورد برنج به آن (شپشک) مي‌گويند

عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي درمورد خطرات استنشاق و بلع اين ماده مي‌گويد: هر قرص برنج در مجاورت با رطوبت برنج حدود ppm 400(Part Per Milion) گاز فسفين آزاد مي‌کند. اگر در يک فضاي مناسبي حدودPPM 5-3 فسفين آزاد شود. بوي آن قابل استشمام خواهد بود که بسيار نامطبوع و بويي همچون ماهي گنديده دارد. اگر ميزان گاز تصاعد شده به حدود 50 تا 100 PPM برسد استشمام آن هم خطرآفرين مي‌شود. وقتي انسان اين قرص را مي‌خورد در محيط معده که رطوبت و اسيدمعده وجود دارد، قرص به سرعت تصعيد شده وگاز فسفين آزاد مي‌کند که از طريق سلول‌ها جذب مي‌شود و به سلول‌هاي قلبي، ريوي، انتهاي عروق سرخرگي( سرخرگ‌هاي ريز) آسيب وارد مي کند و به سرعت انسان را دچار اختلالات کبدي، کليوي، تنفسي، شوک، نارسايي قلبي و افت شديد فشار و کما مي‌کند. اگر تخليه معده ظرف يک ساعت پس از مصرف اين قرص مهلک شروع شود، شانس حيات وجود دارد، در غير اين صورت حتي نصف قرص هم کشنده خواهد بود.
مرگ در ساعات اوليه به خاطر افت فشار و در ساعات بعدي درنتيجه نارسايي‌هاي کليه و کبد رخ مي‌دهد.
دکتر پژومند با اشاره به اين که بعضي ناآگاهانه از اين قرص اکس استفاده مي‌کنند، تاکيد کرد: اين قرص هيچ فايده‌اي جز کنترل حشرات و از بين بردن آنها ندارد و هيچ‌گونه علايم نشاط‌انگيز يا توهم‌زايي ايجاد نمي‌کند و انرژي زا هم نيست، بلکه قرصي بسيار کشنده با بوي نفرت‌انگيز است که ظرف چند ساعت پس از مصرف مي تواند انسان را از پا درآورد.

وي نگراني کنوني خانواده‌ها از گذاشتن اين قرص در کيسه غلات انباري مثل برنج و پيامدهاي ناشي از مصرف آن برنج را بي‌مورد دانسته و تصريح مي‌کند:
اين قرص در کيسه برنج به تدريج تصعيد مي‌شود و بقاياي به جامانده ازآن هيچ خاصيتي ندارد و با شستن به راحتي از دانه‌هاي برنج جدا مي‌شود.
رئيس بخش مسموميت‌هاي غذايي بيمارستان لقمان مي‌گويد: در کشورهايي مثل هند، سريلانکا و حتي ايران که بافت کشاورزي داشته‌اند از اين قرص براي خودکشي استفاده مي‌شده است، ولي چند مورد اخيري که در کشور ما اتفاق افتاد ناشي از ناآگاهي و بي‌تجربگي بچه‌ها بود.
به عنوان مثال دومورد اول با نصف کردن قرص و بلعيدن آن فقط مي‌خواستند اعتراضي به نحوه تنبيه پدر و مادرشان نمايند که متاسفانه در اثر ناآگاهي از عوارض خطرناک آن از بين رفتند.

دکتر پژومند مي‌افزايد: علامت خاصي پس از بلع مشاهده نمي‌شود حفظ بوي بسيار بد آن امکان دارد سبب استفراغ و تخليه معده شود که در اين صورت فرد شانس آورده است و همان‌طور که گفته شد، شانس زنده ماندن يک فرد مسموم شده با اين قرص حداکثر يک ساعت پس از بلع است و اگر اقداماتي در طي اين يک ساعت براي تخليه و شستشوي معده و تجويز ذغال فعال و کارهاي مناسب انجام نشود، مرگ فرد حتمي است، چرا که اين قرص در نهايت هيپوتاسيون يا کاهش فشار خون ايجاد مي‌کند که اصلا" قابل کنترل نبوده و هيچ دارويي هم قادر به بالاآوردن اين فشار نيست.
و فرد در اثر افت فشار مي‌ميرد و حتي اگر شانس زنده ماندن هم پيدا کند ضايعات کبدي و کليوي از عوارض بلند مدت آن است.

عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي در مورد عرضه و استفاده از اين قرص‌ها توصيه‌هايي مي‌کند و مي‌گويد اين قرص‌ها بايد با بسته‌بندي ضخيم عرضه شود تا کسي نتواند به راحتي آن را ببلعد، به عنوان مثال بايد آن را در يک پوشش پلاستيکي غيرشکننده، مشبک و منفذدار قرار داد تا گاز PH3 به راحتي از آن خارج شود ولي قابل مصرف خوراکي نباشد.
وي تاکيد مي کند: اين قرص‌مصرف خانگي نداردو بيشتر در انبارهاي بزرگ جهت دفع آفات و هلاکت جوندگان و يا حتي جلوگيري از کپک استفاده مي‌شود و خانواده‌ها بهتر است به جاي مصرف اين قرص خطرناک از قرص‌هاي گياهي بي‌خطر و حتي سير براي کنترل حشرات استفاده کنند و البته در صورت استفاده از اين قرص نيز کنترل بيشتري روي فرزندان داشته باشند و آن‌را در دسترس قرار ندهند. سازمان‌هاي توليدکننده نيز مثل شاخه معاونت توزيع دفع آفات کشاورزي بايد کنترل شديدي روي توزيع داشته باشد و قرص‌ها را در بسته‌بندي‌هاي مناسب ارائه کنند.

دکتر پژومند با اشاره به ممنوعيت فروش اين قرص‌ها در عطاري‌ها (ازچند روز پيش) مي‌گويد عرضه اين‌ها در داروخانه‌ها هم درست نيست و بايد روي اين موادي که استفاده‌هاي اين‌چنيني نيز دارد دقت و حساسيت بيشتري نشان داده شود.
قرص برنج هيچ‌گونه علايم نشاط انگيز يا توهم‌زايي ايجاد نمي‌کند، انرژي‌زا هم نيست بلکه قرصي بسيار کشنده با بوي نفرت‌انگيز است که ظرف يک ساعت پس از مصرف مي‌تواند انسان را از پا درآورد
اين قرص‌ها بايد با بسته‌بندي ضخيم عرضه شوند تا کسي نتواند به راحتي آنها را ببلعد، به عنوان مثال بايد آنها را در پوشش‌هاي پلاستيکي غيرشکننده، مشبک و منفذدار قرارداد تا گاز PH3 به راحتي از آن خارج نشود و در عين حال قابل مصرف خوراکي نباشد