نشر الکترونيک
فناوري اطلاعات
فناوري اطلاعات و ارتباطات به سرعت درحال پيشرفت و رسوخ در تمامي ابعاد زندگي است. اين فناوري سبب ايجاد تحولي عظيم در تمام صنايع و علوم شده است. صنعت چاپ و نشر نيز از اين تغييرات و دگرگونيها بينصيب نمانده و در کشورهاي توسعه يافته صنعتي بيش از يک دهه است که نشر الکترونيک سهم بزرگي از بازار صنعت قديمي را به خود اختصاص داده است. فرصتهاي موجود در دنياي شبکهاي و امکان بهرهگيري از ابزارهاي آن فرآيند توليد، توزيع و مصرف اطلاعات را درنشر دگرگون ساخته و تعامل ميان نويسنده و خواننده را به شکل جديدي سامان داده است. محموداروج زاده کارشناس نشر الکترونيکي و مدير مسئول ماهنامه کامپيوتر و ارتباطات در گفتگو با خبرنگار ما به مسايل و پرسشهاي مربوط به نشر الکترونيک پاسخ داده است که مشروح آن در ذيل ميآيد.
نشر الکترونيک چيست و نسبت به نشر سنتي چه مزايا و معايبي دارد؟
فرآيند توليد و انتشار اطلاعات از طريق ابزار الکترونيکي را نشر الکترونيک ميگويند نشر الکترونيکي شامل آنچه در محيط وب عرضه ميشود و نيز خبرنامه الکترونيکي، ديسک نوري، کتابها و نشريات الکترونيکي، پروتکلهاي انتقال فايل (FTP)، سيستم تابلو اعلانات ( BBS) و گروههاي مباحثه در اينترنت و حتي ارسال پيام از طريق تلفن همراه ميشود. بعضي از مزاياي نشر الکترونيکي در مقايسه با نشر سنتي عبارتند از: پس از انتشار سرعت انتقال در محيط الکترونيکي بسيار زياد است، هزينه انتشار متون کمتر است، سرعت بازخورد مطالب بيشتر است، فرآيند انتشار مرحل کوتاه و کم هزينه است، دسترسي کاربران از نقاط دور، آسانتر وسريعتر و امکان مقايسه متون مشابه با سرعت زياد امکانپذير است، کاوش در متون الکترونيکي از سرعت بالايي برخوردار است، امکان طبقهبندي مطالب به راحتي وجود دارد، امکان مصاحبه، مذاکره و تعامل در اين نوع نشر بسيار زيادتر و آسانتر است، در اين نوع نشر نويسنده ميتواند ناشر هم باشد. بازبيني، ويرايش و اصلاح مطالب آسان و سريع صورت ميپذيرد و مهمتراز همه اينکه امکان استفاده از ساير رسانهها مانند صدا، تصوير، فيلم و لينک فراهم است. از معايب آن ميتوان به مهمترين مشکل يا نقص اين حوزه يعني رعايت نکردن حق مولف و قانون کپيرايت اشاره کرد، ناکارآمدي موتورهاي کاوش اينترنتي در بازيابي کامل و دقيق اطلاعات، عدم رعايت بعضي استانداردهاي نشر توسط برخي و فراگير نشدن استفاده از اينترنت براي همه نيز از ديگر موارد قابل ذکر هستند.
قالبها و فرمتهايي که نشر الکترونيک را امکانپذير ميسازند کدامها هستند؟
شايد زماني که ابزارهاي ساخت نشر الکترونيک گران بود و يا کمتر وجود داشت معمولا"يکي از راحتترين راهها در واقع فرمت PDF بوده است يعني فايلي را مشابه نسخه چاپي توليد کردن فقط قبل از اين که فرآيند چاپ را طي کند در قالب PDF عرضه شود يعني در واقع شما يک نشريه چاپي را در صفحه مانيتور ميخوانيد و اين فرمت در حال حاضر داراي نقصهاي زيادي است يعني امکانات خاصي در اختيار شما قرار نميدهد و امکان چند رسانهاي بودن را از شما ميگيرد. بعضي محصولات در قالب نرم افزار توليد ميشوند به عنوان مثال به ديوان شعرا يا دايرةالمعارف تبديل ميشود و يک محصول چند رسانهاي شده و بر روي سي دي توليد ميشود. اين نوع فرمت خودش اجرا ميشود و کاربر فعاليت خاصي نميکند فقط ميتواند انتخاب کند کدام قسمت را ببيند و کدام بخش را نبيند در واقع تعاملي با محصول ندارد. فرمت سوم نشر الکترونيک که در برگيرنده نشريات الکترونيکي نيز ميشود با استفاده از ابزارهاي وب است. اين فرمت دربرگيرنده دو فرمت قبلي هم ميتواند باشد يعني هم ميتواند در آن PDF وجود داشته باشد و هم نرمافزار نشر وبي علاوه بر اين که ويژگيهاي نسلهاي قبلي را دارد خصوصيات بارز جديدتري هم دارد در فضاي وب هم توليد راحتتر است و هزينه آنچناني ندارد و هم کاربر به راحتي ميتواند به جاي اين که يک فايل سنگين PDF مرور کند، سريع و با سهولت صفحه وب را باز کند. در اين صفحات متن هست، لينک وجود دارد که به راحتي به صفحات متنوع ديگر پيوند ميشود، صدا و تصوير هست، از طرف ديگر تعامل دو طرفه بين کاربر و توليدکننده وجود دارد يعني درمورد مسائل مطرح شده ميتواند نظر بدهد و نظرش را هم توليد کننده و هم بقيه خوانندگان ببينند. شکل وبي نشر الکترونيک با استفاده از نرم افزارهاي بسيار سهلالوصول و حتي رايگان قابل اجرا است که به راحتي امکان ساخت نشريات الکترونيک را فراهم ميکند به همين خاطر ميبينيد که موجي از نشريات الکترونيک در فضاي وب ايجاد شدهاند.
درباره تکنيکهاي اين نوع نشر مثل ايميل، ميلگروپ، نشر تکي ياگروهي و... توضيح دهيد.
همانطور که گفتيد با تکنيکهاي مختلفي ميتوان مطالبي را به صورت الکترونيکي نشر داد ولي کاملترين و عامترين آن نشر عمومي است، شايد ارسال خبرنامه به صورت منظم براي عدهاي را بتوان نشر الکترونيک عنوان کرد ولي مفهوم کاملتر و تمامتر آن اين است که نشريهاي ساخته شود روي وب قرار بگيرد تا امکان استفاده از آن براي همه وجود داشته باشد.
يکي از چالشهايي که نشر الکترونيک با آن روبروست عدم اجراي قانون کپيرايت عليرغم تصويب آن در مجلس است در نشر الکترونيک حقوق مولف با توجه به اين مسئله چگونه حفظ ميشود؟
ما به طورکلي درحوزه قانونگذاري پيرامون IT به خاطر جديدبودن آن مشکل و ضعف زياد داريم به ويژه آن که کارهاي زيربنايي در اين مورد زياد انجام نشده است. يکي از اولين و مهمترين مسايلي که در اين بخش بايد به آن پرداخته شود کپي رايت و قانون حق مولف است. با وجود اين که در مجلس ششم اين قانون تصويب شده ولي به نظرميرسد اراده و تواني که بايد براي اجراي آن به کارگرفته شود هنوز شکل نگرفته است. با توجه به اين که ما در بخش نرمافزاري در اين حوزه توان بالايي داريم و ميتوانيم در صادرات نيز موفق باشيم يکي از پيششرطهاي تحقق اين مسئله اين است که قانون کپي رايت يکي از محکمترين قانونها در کشور ما باشد. به اعتقاد من کپيرايت بايد به قانون اساسي درحوزه IT بدل شود.
الان بايد چه کرد، در قانون يا اجراي آن ضعف داريم درست، ولي مولفان و توليدکنندگان بايد چه کار کنند. علاوه بر اجرايي کردن قانون چه کارهاي ديگري در اين زمينه لازم است انجام شود؟
کپي رايت دو طرف دارد يک طرفش قانون و حاکميت است و يک طرف آن فرهنگ عمومي است، ما در زمينه فرهنگ عمومي هم مشکل داريم البته اين تنها مشکل کشور ما نيست در همه جاي دنيا کپي رايت چالش بزرگي است و امکان سوء استفاده از يک محصول چه مکتوب و چه الکترونيکي زياد است ولي در هرجاي دنيا که روي آن کار فرهنگي شود و رسانهها و دولتمردان فرهنگي روي اين مسئله حساسيت نشان دهند حتما" تاثير خود را خواهند گذاشت. ما در هر دو بخش قانون و فرهنگ ضعف داريم. با توجه به آماري که منتشر شده يکي از جاهايي که بيشترين کپيهاي غير مجاز انجام ميشود دانشگاههاي ما است که اين بسيار تاسفبار است.
ارتباطي که نشر الکترونيک با ساير پديدههاي الکترونيکي همچون کارت اعتباري و بانکداري الکترونيک دارد چيست؟
بعد اقتصادي نشر الکترونيک ارتباط نزديکي با اين پديدهها دارد. بنابراين ميتوانند ارتباط محکمي داشته باشند. يعني اگر امکان تبادل الکترونيک و فروش الکترونيکي فراهم باشد. طبيعتا" توليدکننده هم ميتواند مخاطبان و کاربران و مصرفکنندگان بيشتري را هدف قرار دهد. شايد اگر بحث تجارت الکترونيک، بانکداري الکترونيک و پول الکترونيک و کارتهاي اعتباري ايجاد شود، مهمترين دستاورد و فايده را براي نشر الکترونيک داشته باشد بنابراين يک نوع حمايت و کمک به آنها خواهد بود.
براي نشر الکترونيک آيانيازي به گرفتن مجوز داريم با توجه به اين که در اين مقوله مولف، ناشر هم محسوب ميشود چه مرجعي در اين زمينه مسئول است؟
آنچه که در بازارما از اين نوع نشر رايج است ارائه محصولات نرمافزاري الکترونيک است، مثل يک نرمافزار آموزشي يا ديوان شعر او... ، اينها چون محصول مشخصي هستند و در بيرون به صورت فيزيکال عرضه ميشود مجوز ميگيرند و البته وزارت ارشاد بيشتر آنها را ثبت ميکند و نقش متولي دارد که اگر زماني بحث کپي رايت جدي شود ميتوان مسئلهاي را از اين طريق پيگيري کرد. اما بخش ديگري از نشر الکترونيک که در قالب وب عرضه ميشود نه تاکنون مجوزي گرفته و نه به اعتقاد من نيازي به گرفتن مجوز است. فضاي وب با فضاي رسانههاي مکتوب متفاوت است و نميتوان قوانيني که در فضاي رسانههاي مکتوب هست به فضاي وب تسري داد و اگر بنا است که ساز و کار قانوني براي آن داشته باشيم بايد متفاوت و متناسب با آن باشد. فرمتهاي موجود در دنياي شبکه و امکان بهرهگيري از ابزارهاي آن، فرآيند توليد، توزيع و مصرف اطلاعات را درنشر متحول کرده و تعامل بين نويسنده و خواننده را به شکل جديدي سامانداده است نشر الکترونيک شامل آنچه درمحيط وب عرضه ميشود و نيز خبرنامه الکترونيکي، ديسک نوري، کتابها و نشريات الکترونيکي، پروتکلهاي انتقال فايل، گروههاي مباحثه در اينترنت و حتي ارسال پيام از طريق تلفن همراه ميشود
May 22, 2006 09:35 AM
|
TrackBack
