امکان ذخيره و بازخواني اطلاعات بر روي DNA در ايران فراهم شد

فناوري «محيط ملکولي ذخيره اطلاعات» در بزرگ‌ترين مراکز تحقيقات رايانه‌اي جهان و شرکت‌هايي نظير IBM در مرحله تحقيقات است و طرح رايانه‌هاي ملکولي که در ساختار آنها از ملکول‌هاي پروتئين استفاده مي‌شود عملا تا سال 2008 ميلادي محقق نمي‌شود. اما با تحقيقات پژوهشگران ايراني که از چند سال پيش آغاز شده هم اکنون و براي اولين بار در خاورميانه امکان ذخيره و بازخواني اطلاعات بر روي (DNA) در حجم بسيار اندک در کشور فراهم شده است.

مهندس «ايمان مرادي» مجري اين طرح داراي فوق ليسانس پروتئوميک از دانشگاه لندن و نانوتکنولوژي از ايتاليا است. خبرنگار گروه دانش و فناوري با اين پژوهشگر جوان که علاوه بر مديريت يک موسسه پژوهشي در ايران مدير تحقيقات و نانوتک شرکت سنچريون آمريکا است گفتگويي انجام داده است.
-از فناوري محيط ملکولي ذخيره اطلاعات در دنيا چه استفاده‌هايي مي‌شود؟
در سطح دنيا خيلي روي اين مسئله کار شده است شايد بتوان گفت روس‌ها اولين کساني بودند که کار در اين زمينه را در دهه 70 ميلادي آغاز کردند، آمريکايي‌ها بعدا و در دهه 80 پژوهش را آغاز کردند. البته بايد گفت عمده کاري که اينها انجام داده‌اند بيشتر روي پروتئين‌ها بوده تا DNA. پيش‌بيني مي‌شود که ظرف حدود 5 تا 6 سال آينده کامپيوترهاي ملکولي وارد بازار شوند اين کامپيوترها تلفيقي از سيليکون و پروتئين هستند که شرکت‌هايي مثل IBM و اينتل روي آنها کار کرده و مطالعات آزمايشگاهي را انجام داده‌اند و احتمالا نمونه‌هاي صنعتي ظرف چند سال آينده وارد بازار خواهند شد.

- شما در اين زمينه چه کرده‌ايد و پژوهش‌هاي شما با تحقيقات انجام شده چه تفاوتي دارد؟
من از سال 76 تئوري ذخيره اطلاعات در سطح ملکولي (MERI) را عنوان کردم که استقبال خوبي از آن شد از سال 77 تيمي را تشکيل دادم تا توانست به طور عملي اين کار را انجام دهد و اولين نمونه‌هاي محيط ملکولي ذخيره اطلاعات را ساختيم و آن را توسعه داديم. فرقي که MERI با محيط‌هاي ملکولي ذخيره فعلي دارد اين است که به علت کوچک بودن آن ملکول‌ها ظرفيت ذخيره‌شان بسيار زياد است. کار ما تقليدي از طبيعت است يعني از ملکول DNAکه فواصل واحدهاي سازنده‌اش (نوکلئوتيداسيدها) خيلي کم است استفاده کرده و طي پروسه‌اي اطلاعات را روي آن ذخيره کرديم و در سال 80 تيم اولين جايزه ملي نانوتکنولوژي را به خاطر اين کار به دست آورد.

-آيا مي‌توان گفت مبناي کار شما نانوتکنولوژي است؟
بله درحقيقت ما قبل از اين که اسمي از نانوتکنولوژي در ايران بيايد ( سال 77) روي آن کار مي‌کرديم و بعد از سال 80 هم در موسسه پژوهشي‌مان بر روي نانوتکنولوژي نانوواير‌ها و نانوواريها شروع به کار کرديم و از آنجايي که هنوز در آن سالها اين فناوري در کشور ما و حتي در خاورميانه شناخته شده نبود من مجبور شدم با کشورهاي خارجي کار کنم. از همان زمان عضو انجمن بين‌المللي نانو تکنولوژي در آمريکا شدم. حدود سال 82 شرکت سنچريون آمريکا که در زمينه کاربردهاي فناوري نانو در بدنه شاتل، هواپيما و لباس‌هاي بسيار مقاوم کار مي‌کند پيشنهاد مديريت بخش علمي و نانوتکنولوژي اين مرکز را به من داد و من از ايران مديريت اين بخش را انجام مي‌دهم.
براي کميسيون نانوتکنولوژي اتحاديه اروپا نيز گزارش تهيه مي‌کنيم با مضمون فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري نانوتکنولوژي در خاورميانه و راه‌هاي توسعه آن.
-با توجه به گزارش شما کدام کشورها از نظر نانوتکنولوژي در منطقه خاورميانه حرفي براي گفتن دارند؟
- در برخي کشورها مثل کويت يا يمن هنوز نشانه‌هايي از نانوتکنولوژي پيدا نمي‌کنيم کشورهايي که از اميدهاي آينده توسعه اين فناوري در خاورميانه هستند در درجه اول ايران و سپس کشورهاي عربستان، امارات و قطر مي‌باشند.

در ايران پتانسيل‌هاي خيلي خوبي چه از لحاظ کمي و چه کيفي در حال حاضر وجود دارد ولي چيزي که به نظر مي‌رسد بايد مورد توجه قرار گيرد اين است که اين کارها بايد از حالت توليد علم که الان وجود دارد به سمت توليد تکنولوژي برود. البته فرقي که ايران با سه کشور ديگر دارد اين است که طبيعت جذب تکنولوژي در کشور ما بيشتر روي توليد علم متمرکز است درحالي که کشورهاي ديگر با اين که هنوز وارد عرصه نانو نشده‌اند بيشتر براي توليد تکنولوژي و انتقال آن اعلام آمادگي کرده‌اند. ما بايد نتيجه آزمايشگاهي را از آزمايشگاه خارج کنيم و به سمت بازار و توليد برويم
- آيا امکانات و هزينه مناسب در اين زمينه در کشور ما وجود دارد؟
بله، اگر مجموع امکاناتي که به صورت منتشر و پراکنده در کشور هست مشخص شود مشاهده خواهد شد که تجهيزات بسيار کاملي در زمينه نانو وجود دارد فقط بايد مديريت واحدي آنها را شبکه کند. من در گزارشي که به اتحاديه اروپا داده شد تاکيد کردم که بر روي اطلاعات آن‌لاين در زمينه نانو در ايران بسيار کار شده است و طبق آمار بهترين نقطه خاورميانه براي ارتباط با کشورهاي پيشرفته در اين زمينه ايران است. ما بيش از اين که در اين بخش به سرمايه نياز داشته باشيم به سياست‌گذاري خوب نياز داريم تا از آن به عنوان يک عامل جهش استفاده کرده و در چند سال آينده بتوانيم حرفي براي گفتن در سطح دنيا داشته باشيم.
MERI- چه کاربردهايي مي‌تواند داشته باشد آيا امکان استفاده از آن در کشور وجود دارد؟
در اين زمينه بايد دولت پيشقدم شود که هنوز اين مهم تحقق نيافته است.
ما روي کاربرد MERI در انتقال کليد پيام‌هاي رمز و سيستم‌هاي مخابراتي امن کار کرده‌ايم چرا که محيط ملکولي ذخيره اطلاعات فوق‌العاده گران‌قيمت است و صرفه اقتصادي براي کارهاي معمول ندارد.
به همين دليل من فکر مي‌کنم بيشترين کاربردي که جنبه اقتصادي هم مي‌تواند داشته باشد در امور نظامي و براي سيستم‌هاي مخابراتي امن است.
- چه خصوصياتي در DNA باعث استفاده از آن در زمينه کاري شما شد؟
DNA خواص خيلي جالبي دارد مهم‌ترين آن پايداري اين ملکول و ظرفيت بالاي نگهداري اطلاعات است به گونه اي که حدود 10ھ212/1 کيلوبايت در سانتي‌متر مربع مي‌‌تواند اطلاعات ذخيره کند که حدود چند ميليون برابر يک سي‌دي مي‌باشد. مزيت ديگر آن کوچکي اين ملکول است. در مورد پايداري اين ملکول بايد گفت که حدود چند هزار سال يا ميليون‌ها سال مي‌تواند اطلاعات را سالم ذخيره کند و من پيشنهاد کردم که بشر براي نسل‌هاي آينده اطلاعات کنوني‌اش را ذخيره کند و براي آنها بگذارد و در همين زمينه از سوئيس رئيس پروژه Ko که مي‌خواهد اطلاعاتي از بشر زميني را براي موجودات احتمالي در ديگر منظومه‌ها با سفينه KO ببرد با من تماس گرفت و از تحقيق من و تکنولوژي MERI براي ارسال اين اطلاعات به فضا و ديگر منظومه‌ها استقبال کرد هر چند دولت از پيشنهاد من مبني بر ذخيره اطلاعات و نگهداري در موزه ملي استقبال چنداني نکرد.

-چرا شما ايران را ترجيح مي‌دهيد؟
انتخاب اول من هميشه کشور خودم بوده است ولي به هرحال طبيعت تکنولوژي‌هاي نوين اين است که مجبور به ارتباطات هستيم به هرحال کمبود بعضي امکانات هم يک امر طبيعي است، به عنوان مثال دوسال پيش مجبور شدم بخشي از يک پروژه تحقيقاتي را به خاطر کمبود امکانات در سوئيس انجام دهم. اين نوع ارتباطات خوب است انجام کارهاي مشترک با کشورهاي ديگر هم به سود ما و هم کشورمان است. البته بايد در نظر داشت که ما اگر فقط توليد علم کنيم در واقع براي کشورهاي ديگر فعاليت کرده‌ايم ولي اگر به سمت توليد تکنولوژي برويم به توسعه و پيشرفت کشورمان کمک کرده‌ايم. ما سعي داريم در موسسه‌اي که در ايتاليا ايجاد کرده‌ايم مديران تحقيقاتي را جايگزين مديران فروش يک محصول درخاورميانه کنيم يعني به جاي اين که فقط محصولي وارد کشور شود همراه با آن تکنولوژي ساخت آن نيز به کشور بيايد.
اميدهاي آينده توسعه نانوتکنولوژي در خاورميانه اول ايران سپس عربستان، امارات و قطر مي‌باشند
در ايران بايد کارها از مرحله توليد علم به سمت توليد تکنولوژي برود
مهمترين ويژگي (DNA) پايداري اين ملکول و ظرفيت بالاي نگهداري اطلاعات است به گونه‌اي که از توانايي ذخيره حدود 10ھ 212/1 کيلوبايت در سانتي‌مترمربع اطلاعات برخوردار است که معادل چند ميليون برابر يک سي‌دي است