پاياني براي مرکز گفتگوي تمدن‌ها

شوراي عالي اداري در جلسه مورخ شنبه 9/8/83 خود، مرکز بين‌المللي گفتگوي تمدنها را به وزارت امور خارجه ملحق کرد. براساس اين مصوبه «با توجه به ارتباط فعاليتهاي مرکزي بين‌المللي گفتگوي تمدن‌ها يا وظايف وزارت امور خارجه، تمامي وظايف و مسئوليت‌ها، نيروي انساني و امکانات مرکز مذکور به وزارت امور خارجه منتقل مي‌شود و اين مرکز با تشخيص آن وزارتخانه و تاييد سازمان مديريت و برنامه‌ريزي کشور، با يکي از واحدهاي هم سنخ و مشابه ادغام مي‌شود.»

بدين ترتيب عملا بايد تاريخ مصرف «مرکز گفتگوي تمدنها» را نيز پايان يافته تلقي کرد. مرکزي که در پي پيشنهاد آقاي خاتمي به مجمع عمومي سازمان ملل متحد براي نامگذاري سال 2001 به عنوان سال گفتگوي تمدنها تشکيل شده بود. سالي که بزرگترين حادثه تروريستي جهان در آن رقم خورد و عملا چيزي از گفتگوي تمدنها در اين سال باقي نگذاشت.
واقعيت اين است که اگرچه ايده آقاي خاتمي در زمان خود، بسيار جالب و جذاب بود و توانست تصويري مثبت از ايران در محافل بين‌المللي ترسيم کند. اما در عمل، پيگيري اين ايده، چندان موفقيت‌آميز نبود.
دکتر جواد فريدزاده به عنوان اولين رئيس مرکز بين‌المللي گفتگوي تمدنها، تلاش‌هاي درخور توجهي براي ساماندهي آن و برقراري ارتباط ميان بخش‌هاي غيردولتي و جامعه مدني ايران با ساير کشورها انجام داد و پس از مدتي جاي خود را به دکتر عطاءا... مهاجراني داد.
دکتر مهاجراني نيز توانست اقداماتي را انجام دهد، اما مشکل اساسي در اين باب، عدم درک صحيح از ماهيت ايده «گفتگوي تمدنها» بود. اصولا اين ايده نه معطوف به روابط بين دول، بلکه مبتني بر روابط و تعامل ميان فرهنگ‌ها و تمدنها و ملتها بود. فلسفه تشکيل يک مرکز مستقل از وزارت امور خارجه براي پيگيري اين ايده نيز همين نکته بود، وگرنه همان زمان هم مي‌شد واحدي يا اداره‌اي در دل وزارت امور خارجه تحت عنوان مرکز گفتگوي تمدنها تاسيس کرد.
اکنون در سال 2004 و سال پاياني رياست‌جمهوري آقاي خاتمي، پرونده يکي از مهمترين ابتکارها وي در عرصه بين‌المللي، در حال بسته شدن است در اين رسيدن به اين وضعيت هم شرايط بين‌المللي و هم مسائل داخلي نقش داشته است. حوادث تروريست 11 سپتامبر در سال 2001، جنگ افغانستان، جنگ عراق و دهها حادثه تروريستي ديگر درعرصه بين‌المللي ظرف سالهاي اخير، عملا جايي براي طرح ايده گفتگوي تمدنها و پيشبرد آن باقي نگذاشته است. تغيير و تحول قدرت در داخل ايران نيز در اين وضعيت بي‌تاثير نبوده و به عقيده برخي منتقدين در شرايطي که جناحهاي سياسي داخل و نهادهاي حاکميتي قدرتمند، با زبان گفتگو با يکديگر تعامل ندارند، چگونه مي‌توان انتظار داشت که چنين سيستمي در سطح بين‌المللي منادي گفتگو باشد؟
اکنون تصميم شجاعانه‌تر آن بود که به جاي ادغام مرکز بين‌المللي گفتگوي تمدنها در وزارت امور خارجه که وظايف آن به لحاظ دولتي و حکومتي، نامتجانس با وظايف ذاتي مرکز گفتگوي تمدنها است، اين مرکز را منحل اعلام مي‌کردند.
فقط مي‌ماند اين مسئله که دولت موظف است گزارشي جامع و کامل از عملکرد اين مرکز، بودجه‌هاي مصرفي آن و دستاوردهاي حاصل شده، به مردم و افکار عمومي ارائه دهد